Energie

Nederland verkocht de afgelopen decennia grote delen van zijn energiebedrijven. Productie en levering van stroom en gas liggen nu grotendeels bij private, vaak buitenlandse eigenaren; alleen de netten bleven publiek. Winsten vloeien zo naar aandeelhouders, terwijl huishoudens met energiearmoede kampen en de overheid minder kan sturen op de energietransitie. In dit dossier onderzoekt Burgerplatform hoeveel geld er wegvloeit en welke rol publiek eigendom, zoals gemeentelijke of coöperatieve energiebedrijven, kan spelen. De analyse staat nog aan het begin en iedereen kan bijdragen.

Het stroomnet is in grote delen van Nederland vol. Volgens Boston Consulting Group kost die netcongestie de samenleving jaarlijks 10 tot 40 miljard euro aan gemiste bedrijvigheid en vertraagde woningbouw (indicatief). Burgerplatform wil eerst regels weghalen die individuele zelfconsumptie belonen en gedeelde opslag en energiegemeenschappen afremmen, zoals dubbele energiebelasting op opslag. Daarna moeten grote nieuwe stroomvragers, zoals datacentra, hun eigen extra duurzame opwek en opslag meebrengen in plaats van beslag te leggen op het net.

Hoe bereken je de capaciteit van een warmtepomp, welke soorten warmtepompen zijn er en voor welke bronnen kun je kiezen?

Energie is de drijvende kracht achter onze economie. Met de hoge energieprijzen is een recessie haast onvermijdelijk.

Energieonafhankelijkheid en duurzaamheid gaan hand in hand. Door energiebesparing, slimme energienetwerken en duurzame opwekking wordt  zelfvoorzienendheid vergroot. De importvan kolen, olie en gas kan dan verminderen. Het sterk verminderen van de gaswinning in Groningen zorgt echter voor meer afhankelijkheid. Van onder andere Russisch gas. Dat terwijl de industrie achterblijft bij het behalen van wettelijke besparingsverplichtingen.

Exploitanten van kerncentrales zijn wettelijk maar tot circa 1,2 miljard euro per ongeval aansprakelijk, terwijl een zwaar ongeval honderden miljarden kan kosten (Fukushima: 385 tot 540 miljard euro); het restrisico ligt bij slachtoffers en belastingbetaler. Twee nieuwe centrales kosten volgens het kabinet 20 tot 30 miljard euro, en marktpartijen bouwen niet zonder stevige overheidssteun. Burgerplatform wil eerst het vrije budget voor kernenergie bevriezen tot er een integrale systeemtoets ligt, en exploitanten een risicoadequate premie of volledige aansprakelijkheid laten dragen.

Zonnestroom biedt enorme potentie terwijl de prijs steeds verder daalt. Verder zijn er meerdere mogelijkheden zijn om buffers te vormen.

Windenergie is een van de belangrijkste peilers van de verduurzaming van de energievoorziening. Door het instellen van een serieuze CO2 belasting van tenminste € 100,- per ton kan windenergie zonder beperkingen en subsidie groeien. Deze groei vindt primair plaats op zee waar turbines geplaatst worden die zo groot zijn dat zij over land niet meer te transporteren zijn.

De potentie voor het opwekken van groene stroom op zee is enorm. Nederland heeft een enorm stuk ondiepe Noordzee tot haar beschikking. Het betreft een groot oppervlak.

Warmtenetten kunnen woningen van het gas halen, maar de regels sturen nu verkeerd: de warmteprijs volgt de gasprijs in plaats van de kosten, en netten op houtige biomassa of fossiele restwarmte mogen als duurzaam meetellen. Burgerplatform wil eerst die perverse prikkels weghalen, daarna warmtenetten alleen aanleggen waar een robuuste bron en dichte bebouwing ze laten winnen, en elders eerst isoleren met slim gestuurde warmtepompen. Volgens onze MKBA slaat het huidige verlies van zo'n 70 miljoen euro per jaar daarmee om in een plus van bijna 200 miljoen (indicatief).

Waterstof onstaat als je water ontleed met behulp van electriciteit. Als dat groene stroom is (gemaakt met wind- en zonnestroom) heet dat Groene Waterstof. Groene waterstof is dus een manier om duurzame stroom op te slaan, net zoals een batterij een opslagmiddel is. Ook kun je het transporteren met schepen, vrachtauto's en door buisleidingen.

Waterstof wordt in toenemende mate gemaakt met zon en wind stroom. Dit zijn de goedkoopste manieren om stroom te maken. En dat wordt alleen maar goedkoper door innovatie en schaalvoordelen. In het buitenland zijn grote initiatieven voor windparken met waterstoffabrieken.

Shell verkoopt nu waterstof voor € 10,- per kilo. Hier zou je 100 kilometer meer kunnen rijden, daarmee net zo duur uit zijn als met benzine. Alleen is een waterstofauto vele malen duurder. Per kilometer is het dus een kostbaar verhaal.

https://waterstof-tanken.nu/waterstof-tanken/

De industrie kan groene waterstof gebruiken als vervanger van aardgas. Van belang is dat de kosten van CO₂ uitstoot zo hoog worden dat groene waterstof vanzelf rendabel wordt. Anders is er subsidie of staatssteun nodig. Dat is een politieke keuze die we kunnen maken.

In het hoofdstuk 'elektriciteit' van het klimaatakkoord komt het woord 'energiebesparing' slechts één keer voor. En dan nog in de context van demonstratieprojecten. Dat is opmerkelijk. De Trias Energetica stelt immers energiebesparing voorop om de energievoorziening te verduurzamen. Zo loopt het electriciteitsnet ook niet vast.

Steenkool is een fossiele brandstof en bestaat uit afzettingen van plantenresten die in het geologisch verleden zijn gevormd.

Het gebruik ervan in energiecentrales veroorzaakt de hoogste CO2 emissie per opgewekte kilowattuur vergeleken met andere brandstoffen (olie, gas).

De Tweede Kamer heeft zich uitgesproken voor sluiting van alle kolencentrales. Dit bleek de meest effectieve methode om emissies terug te dringen.

 

Dankzij subsidies wordt houtige biomassa (bomen, snoeihout) in grote mate gebruikt voor het opwekken van warmte en stroom. De Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) schreef al in 2015 dat er geen wetenschappelijke onderbouwing is voor dit beleid. Daarmee wordt er nu geld dat bedoeld is voor duurzame opwekking, ingezet om klimaatverandering te versnellen in plaats van af te remmen.

Het leeuwendeel van de stroom in Nederland wordt nog steeds met gas of kolen opgewekt. Hoe meer stroom je verbruikt, hoe meer CO2-uitstoot je veroorzaakt. Logisch dus dat zakelijke grote verbruikers meer energiebelasting betalen dan kleinere verbruikers, zou je zeggen. Maar als één van de weinige landen ter wereld zet Nederland juist een premie op overmatig en slordig stroomverbruik.  

Lees meer in dit artikel van Jan Terlouw en Pier Vellinga: 'Ergste vervuilers komen weg met de laagste energiebelasting' en in dit artikel 'Niet de vervuiler, maar de consument betaalt'. 

Bij CCS wordt CO2 uit schoorstenen en industriële processen afgevangen en opgeslagen in lege gasvelden onder de Noordzee. Het kabinet reserveert vanaf 2027 1,3 miljard euro voor het Aramis-project. Afvang bij fossiele bronnen haalt geen CO2 uit de lucht en kan de fossiele industrie langer in stand houden. Burgerplatform wil daarom geen nieuw publiek geld voor CO2-opslag zonder een gedegen MKBA waarin ook minder uitstoot bij de bron wordt meegewogen. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.

Nederland voert een actief beleid om datacentra naar Nederland te halen, ook als deze centra diensten leveren die geen relatie hebben met Nederland. Zij worden gelokt met lage stroomprijzen, omdat de energiebelasting voor grootverbruikers veel lager is dan in omringende landen. HIer valt niet tegenop te werken met windturbines of zonnepanelen terwijl de werkgelegenheidseffecten beperkt zijn.

Als rivierdelta heeft Nederland water in overvloed. Kunnen we meer energie halen uit stromende rivieren en getijden? In 2019 vroeg de Tweede Kamer aan de minister van Economische Zaken en Klimaat om te verkennen hoe Nederland elektriciteit uit water zou kunnen winnen.

Mestgas uit de veehouderij is niet groen. Toch telt de overheid het als hernieuwbaar en betaalt ze ervoor: in de SDE++-ronde van 2025 ging 602 miljoen euro naar vergisting tot groen gas, en vanaf 2027 betalen huishoudens mee via de bijmengverplichting. Zo krijgt mest een verdienmodel dat de veestapel in stand houdt, een perverse prikkel. Burgerplatform wil als stopmaatregel dat mestgas niet meer als groen gas meetelt voor subsidie of bijmengverplichting, met het geld naar warmtepompen en isolatie; volgens onze MKBA levert dat indicatief zo'n 330 miljoen euro per jaar op.