Wat is er nu zo mis in Den Haag?

Burgerplatform.nl is gebaseerd op een vrij fundamentele observatie:

In Westerse democratiën is er, ondanks veel getalenteerde mensen, geen functionerende infrastructuur om landelijk tot rationeel afgewogen beleid te komen dat kan rekenen op draagvlak in de samenleving. Een objectieve kijk leidt tot de conclusie dat Nederland wordt bestuurd door regeringen zonder gedegen analyse, zonder visie en daardoor zonder plan. Kabinetten plakken pleisters, schuiven dossiers voor zich uit terwijl chaos en polarisatie groeien. 

Of nog erger: ze doen dingen die de problemen groter en complexer maken. 

We zijn zo gewend geraakt aan abnormaal bestuur dat we er nauwelijks nog op reageren. Daar willen wij niet aan wennen.

Wij werken aan een "Doe democratie": praktische voorstellen, gericht op Brede Welvaart, met steun van burgers. Stoppen wat schadelijk is, de oorzaken van problemen wegnemen, de aangerichte schade herstellen en slachtoffers compenseren. Bij voorkeur betaald door de veroorzakers.

Wat er misgaat

Veel geld, weinig richting

De Algemene Rekenkamer schreef in september 2026 dat van veel begrotingsgeld "nog onvoldoende duidelijk" is wat het kabinet ermee wil bereiken. Over 2025 concludeerde zij dat veel korte-termijndoelen niet werden gehaald en lange-termijndoelen uit zicht raakten 1. Het Rijk geeft in 2027 naar verwachting € 35,6 miljard meer uit dan er binnenkomt 2.

Tegelijk loopt de schatkist elk jaar € 167 miljard mis aan belastingvoordelen en uitzonderingen. Van regelingen ter waarde van € 85 miljard blijkt uit evaluaties dat ze niet doeltreffend of niet doelmatig zijn 3. Dat geld lekt weg, terwijl er wordt gesneden in wat een samenleving bij elkaar houdt.

Onderwijs en cultuur moeten inleveren

In de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn lezen en woordenschat flink gedaald ten opzichte van voor corona. Een groot deel van de leerlingen verlaat school met een onvoldoende rekenniveau 4. De publieke omroep levert vanaf 2027 per saldo zo'n € 114 miljoen per jaar in, en dat gaat ten koste van programma's, ook van cultuur 5. Terwijl cultuur de ziel van een samenleving is: satire, toneel, muziek en kunst geven ons taal voor wat we samen meemaken. Daar moet iedereen bij kunnen, rijk en arm.

Veiligheid: meer wapens, weinig vrede

Een kwart van Nederland ligt onder zeeniveau en bijna 60% kan overstromen. Volgens de NCTV is er soms weinig nodig om vitale voorzieningen te ontwrichten 6. Toch gaat in 2027 ongeveer 1 op elke 11 euro aan belastingen naar defensie, en naar vrede en conflictpreventie maar ongeveer € 1 op elke € 50 voor defensie 2. Nederland is na Duitsland en Noorwegen de grootste Europese militaire steungever aan Oekraïne, met ruim € 12 miljard. Bijna € 1 miljard daarvan ging naar een programma dat bijna een miljoen drones opleverde 7. Steun aan een land dat wordt aangevallen is begrijpelijk. Maar waar is het plan om het geweld te beëindigen?

Internationaal recht onder druk

Ook in Gaza gaat het geweld door. Sinds het staakt-het-vuren van oktober 2025 meldt het ministerie van Gezondheid daar nog ruim 1.400 doden 8. Het Internationaal Gerechtshof droeg Israël in januari 2024 op alles te doen om daden te voorkomen die onder het Genocideverdrag vallen 9. In Nederland moest de rechter eraan te pas komen om de levering van F-35-onderdelen aan Israël te stoppen 10. En nu de Verenigde Staten rechters van het Internationaal Strafhof in Den Haag sancties opleggen, blijft het vooral bij afkeuring, overleg en voorbereiding van Europese maatregelen 11. Voor het gastland van het Strafhof is dat te weinig.

Een polycrisis

Al die problemen staan niet los van elkaar. Ze versterken elkaar en maken het geheel groter en onvoorspelbaarder dan de som der delen.

  • Zeven van de negen planetaire grenzen zijn overschreden 12. Wetenschappers waarschuwen dat pandemieën vaker zullen ontstaan als we natuur blijven vernietigen 13. Bij ruim een derde van Nederland komt meer PFAS uit de kraan dan het RIVM adviseert 14.
  • Onze informatie komt van steeds minder partijen. Twee bedrijven hebben samen ruim 94% van de Nederlandse papieren dagbladmarkt, en internationale platforms bepalen steeds vaker welk nieuws je ziet 15.
  • Wereldwijd woont 74% van de mensen in een autocratie. Ook in westerse democratieën gaat het achteruit 16.

Waarom het steeds misgaat

Dit is geen pech. Het zijn keuzes, gemaakt in een bestuurssysteem dat is vastgelopen. Elk ministerie beheert zijn eigen potje en zijn eigen probleem. Wat bij het ene ministerie bespaart, kan bij het andere meer kosten, en dat wordt zelden bij elkaar opgeteld. Coalities sluiten compromissen voor vier jaar, terwijl de grote opgaven tientallen jaren vragen. Het kabinet mikt op economische groei en 1,5% productiviteitsgroei, terwijl de Rekenkamer waarschuwt dat stilstand en gebrek aan keuzes miljarden aan maatschappelijke kosten en achteruitgang in brede welvaart kunnen opleveren 1. Brede welvaart en het klimaat zouden de maat moeten zijn, niet alleen het bbp. En jij hebt als burger tussen twee verkiezingen in nauwelijks iets te zeggen.

Doe mee

Burgerplatform is onafhankelijk en geen politieke partij. We maken de analyses die in Den Haag ontbreken, openbaar en controleerbaar. Meld je gratis aan: je krijgt onze analyses, praat mee in de Zoom-sessies en stemt mee over voorstellen. Hoe meer mensen meedoen, hoe moeilijker het wordt om weg te kijken.

Op de hoogte blijven?

Bronnen en toelichting

  1. Algemene Rekenkamer, Aandachtspunten bij de ontwerpbegrotingen 2027, 22 september 2026: "Van veel geld is het echter nog onvoldoende duidelijk wat het kabinet ermee wil bereiken"; terugblik op het verantwoordingsonderzoek 2025 (korte-termijndoelen niet gehaald, lange-termijndoelen uit zicht, stilstand kan leiden tot miljarden aan maatschappelijke kosten en achteruitgang in brede welvaart); doel van 1,5% productiviteitsgroei genoemd in het advies van de Raad van State. bron
  2. Ministerie van Financiën, Miljoenennota 2027, 15 september 2026: EMU-saldo centrale overheid 2027 -€ 35,6 miljard (tabel 2); defensie € 28,9 miljard is 9,1% van € 317,7 miljard belastingen (berekening Burgerplatform). Vrede en conflictpreventie: ongeveer € 0,55 miljard tegenover € 27,7 miljard defensie in de Rijksbegroting 2026 (hoofdstukken V en XVII, optelling Burgerplatform). bron
  3. Algemene Rekenkamer, Verantwoord belasten; Voor een beter belastingbeleid, 4 november 2025: budgettair belang fiscale regelingen € 167 miljard (2025), waarvan € 85 miljard op grond van evaluaties als ondoelmatig of ondoeltreffend gekwalificeerd. Negatief beoordeeld betekent niet dat alles kan vervallen; een ambtelijk rapport schat de maximale opbrengst van aanpassing op ruim € 35 miljard per jaar. bron
  4. Inspectie van het Onderwijs, De Staat van het Onderwijs 2026, 15 april 2026, sectorbeeld voortgezet onderwijs. In het primair onderwijs liggen taal en rekenen weer op het niveau van voor corona. bron
  5. Ministerie van OCW, Mediabegrotingsbrief 2026: bezuiniging van € 156,7 miljoen, in 2027 € 72 miljoen ten laste van het media-aanbod, "ingrijpende keuzes in de programmering". Na gedeeltelijk terugdraaien (€ 45 miljoen per jaar) levert de landelijke publieke omroep vanaf 2027 per saldo zo'n € 114 miljoen in: Kunstenbond, Meer inkomen, minder te besteden: Prinsjesdag 2027, september 2026. bron
  6. NCTV, Dreigingslandschap Vitale Infrastructuur, juli 2025: 26% onder zeeniveau, circa 60% overstromingsgevoelig; "Er is soms maar weinig voor nodig om vitale processen (...) te ontwrichten." bron
  7. NRC, Kabinet trekt half miljard uit voor militaire steun aan Oekraïne, opnieuw veel geld naar drones, 17 juni 2026: zo'n € 12,2 miljard militaire steun sinds 2022, na Duitsland en Noorwegen de grootste Europese donor; € 900 miljoen voor het Drone Line Initiative, waarmee bijna een miljoen drones zijn geproduceerd. Of Nederland de grootste dronefinancier is, staat in geen enkele bron. bron
  8. VN-OCHA, Humanitarian Situation Report, 25 september 2026: 1.402 gemelde doden sinds het staakt-het-vuren van 10 oktober 2025, volgens het ministerie van Gezondheid in Gaza. bron
  9. Internationaal Gerechtshof, The Court indicates provisional measures (Zuid-Afrika tegen Israël), 26 januari 2024. Dit zijn voorlopige maatregelen; het Hof heeft (nog) niet geoordeeld of er sprake is van genocide. bron
  10. Rijksoverheid, Uitspraak Hoge Raad over de export van F-35-onderdelen, 3 oktober 2025: de minister moet de vergunning opnieuw beoordelen; het kabinet handhaaft de uitsluiting van Israël als eindbestemming (na het verbod door het gerechtshof Den Haag in februari 2024). bron
  11. Tweede Kamer, Sancties tegen het Internationaal Strafhof, september 2026: de VS leggen sinds 2025 sancties op aan rechters van het Strafhof; Nederland is kritisch en kijkt in Europees verband naar maatregelen. bron
  12. Potsdam Institute for Climate Impact Research en Stockholm Resilience Centre, Seven of nine planetary boundaries now breached, 24 september 2025 (Planetary Health Check 2025; ook op de site van het Stockholm Resilience Centre). bron
  13. IPBES, Escaping the Era of Pandemics, oktober 2020: zonder omslag naar preventie ontstaan pandemieën vaker, verspreiden ze zich sneller en doen ze meer schade. bron
  14. NRC, Ruim een derde van Nederland heeft meer PFAS in drinkwater dan RIVM-advieswaarde, 22 september 2026. Het water blijft onder de wettelijke norm; het RIVM ziet geen reden om te stoppen met drinken. bron
  15. Commissariaat voor de Media, Mediamonitor 2025, tabel 6: DPG Media 54,6% en Mediahuis 39,8% van de papieren dagbladmarkt (2024); platforms zijn "poortwachters van het nieuws" geworden. bron
  16. V-Dem Institute, Democracy Report 2026, maart 2026: 74% van de wereldbevolking woonde eind 2025 in een autocratie. bron