Dossier Energie

Warmtenetten

Warmtenetten kunnen woningen van het gas halen, maar de regels sturen nu verkeerd: de warmteprijs volgt de gasprijs in plaats van de kosten, en netten op houtige biomassa of fossiele restwarmte mogen als duurzaam meetellen. Burgerplatform wil eerst die perverse prikkels weghalen, daarna warmtenetten alleen aanleggen waar een robuuste bron en dichte bebouwing ze laten winnen, en elders eerst isoleren met slim gestuurde warmtepompen. Volgens onze MKBA slaat het huidige verlies van zo'n 70 miljoen euro per jaar daarmee om in een plus van bijna 200 miljoen (indicatief).

Bekijk de maatregelen Doe mee

118039 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Netbelasting en maatschappelijke kosten: warmtenet vs all-electric

Welke warmteroute belast het elektriciteitsnet het minst en is maatschappelijk het goedkoopst: MT-warmtenet (geothermie/restwarmte) of all-electric warmtepompen, eventueel met slim laden, batterijen en V2G? Aanleiding: LinkedIn-post N. Janssen (claims: nauwelijks verschil netbelasting; EV grootste netbelaster; zomer beter door minder airco; geothermie vraagt ook stroom). Post is geen citeerbare bron.

Grondoorzaak

Winterpiek van all-electric WP (lage COP bij kou, elektrisch element) landt op het dure LS-net; EV-laden valt samen met avondpiek. Warmtenet-elektriciteit landt op MS-net en is kleiner, maar warmtenetten stagneren (15k vs 80k aansluitingen/jr nodig). Flex (slim laden, batterij, V2G) kan pieken afvlakken, maar congestieprijs/LS-congestiemanagement ontbreken en marktgestuurde batterijen verhogen nu de piek.

Financieel lek

€ 950 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

7 /10

Complexiteit

8 /10

Escalatierisico

7 /10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

bron: https://www.energiesite.nl/veelgestelde-vragen/wat-is-een-gemiddeld-gasverbruik/

Amsterdam sluit nieuwbouwgebieden al veel langer niet meer op aardgas aan. In 2020 maken 102.000 Amsterdamse woningen gebruik van stadswarmte, is de verwachting. Dit gebeurt via warmtenetten die warm water vervoeren naar woningen, kantoren en andere gebouwen. Het water gaat via een stelsel van pijpen en leidingen naar de gebruikers. Luister en huiver met het interview met Mischa Meerburg van Fossilevrij Amsterdam (26 min.).

Bewoners afhankelijk gemaakt van fossiel warmtenet

De gemeente Amsterdam dwingt bewoners op aan monopolist Vattenfall die (mede)eigenaar is van het hoge temperatuur warmtenet. Dit warmtenet wordt gevoed middels een gascentrale en de afvalverbrander van de gemeente. Beide grote uitstoters van broeikasgassen.
In de winter is er door de grote warmteverliezen en de grote behoefte aan warmte de noodzaak extra warmte toe te voegen. En waarmee wordt dat gedaan: met aardgas! Tot 40% van de totale warmtevraag. Terwijl het idee was om minder aardgas te gaan gebruiken.

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- CONCEPT Stop: biomassa-maas warmtenetten dichten - Wcw art. 13.18 schrappen, werkelijke schoorsteen-CO2 in Bcw-norm en warmte-etiketPerverse prikkel weg: bestaande biomassanetten mogen 'hernieuwbaar' blijven (Wcw art. 13.18) en hun CO2 telt als nul, zodat een net met 81% houtpellets op het etiket 20 kg/GJ haalt terwijl de schoorsteen 181-226 kg/GJ uitstoot. Stop: art. 13.18 schrappen (met overgangstermijn), en in de ministeriele rekenregels bij de Bcw-norm (25 kg/GJ in 2030), het warmte-etiket en de RVO-rapportage biomassa-CO2 tellen op schoorsteenwaarde (109,6 kg/GJ brandstof).
- CONCEPT Stop: gasprijskoppeling warmtetarief beeindigen - kostengebaseerd, per net openbaar tarief (Wcw versneld)Perverse prikkel weg: het ACM-maximumtarief volgt de gasprijs ('niet meer dan anders'), niet de kosten van het net. Dure of fossiele netten vallen zo niet op en de bewoner ziet niet wat zijn net echt kost. Stop: het kostengebaseerde tarief uit de Wcw zo snel mogelijk invoeren, met openbare kosten per net (aanleg, exploitatie, bron, CO2).
- CONCEPT Stop: geen publieke steun (WIS, deelnemingen, garanties) voor warmtenetten op houtige biomassa of fossiele basislastPerverse prikkel weg: de WIS (30%, tot 11.000 EUR per aansluiting) en publieke deelnemingen kunnen netten steunen waarvan de basislast uit biomassa, aardgas of fossiele restwarmte komt. Met eerlijke CO2 en bronrisico verliest zo'n net van all-electric. Stop: publieke steun alleen bij een robuuste basislast (geothermie, aquathermie, collectieve WP; industriele restwarmte alleen met Parijs-vervangingsplan) en werkelijke CO2 onder de Bcw-norm.
- CONCEPT Stop: geen warmtenet-standaard of kavelaanwijzing zonder openbare MKBA met werkelijke CO2 en netbeheerder-bandbreedtePerverse prikkel weg: gemeenten kiezen voor een warmtenet op basis van studies die warmte op 0 kg CO2 zetten en een vaste netbeheerder-aanname gebruiken. Stop: aanwijzing of warmtenet-voorkeur pas na een openbare MKBA per buurt met (1) werkelijke bron-CO2 incl. biomassa, (2) gelijke discontovoet, (3) bandbreedte piek-kW van alle netbeheerders, (4) isolatie eerst, (5) exergie-toerekening voor afval- en gascentralewarmte en bronrisico op een Parijs-pad.
- CONCEPT Stop: overdimensionering door ongemeten netimpact-aannames beeindigen - een meetgebaseerde rekenregel voor WP-piekPerverse prikkel weg: netbeheerders rekenen voor dezelfde warmtepompwoning met 1,5 tot 7,9 kW; Liander telt de piek op -10 C volledig op (gelijktijdigheid 1,0 op LS) zonder thuisbatterijen of sturing. Dat jaagt netverzwaring en netkosten op en maakt all-electric op papier duurder. Stop: ACM stelt een openbare rekenregel vast, gebaseerd op metingen (installatiemonitor, slimme meters) en met slimme sturing en buffers meegerekend.
- CONCEPT Stop: fossiele restwarmte en afvalwarmte niet als duurzaam tellen - eerlijke CO2 en Parijs-vervangingsplan in Wcw en tariefPerverse prikkel weg: de Regeling cw telt restwarmte zonder warmtepomp als 100% hernieuwbaar, ook uit raffinaderij of gascentrale, en afval- en gascentralewarmte telt voor 9-13 kg CO2/GJ. Stop: (1) warmte uit fossiele of afvalinstallaties telt naar exergie (afval 24-33, gascentrale 16-24 kg/GJ), niet als hernieuwbaar; (2) geen 10% uitstootvrije piek; (3) wie een fossiele bron gebruikt, legt een Parijs-vervangingsplan vast: bron weg uiterlijk 2040-2050, vervanger en kosten in plan en tarief.
- CONCEPT Stop: belastingcomponent in warmtetarief afromen of tarief kostengebaseerd zonder gasreferentieWarmteklanten betalen via de gasreferentie de EB op gas mee (19,63 EUR/GJ excl. btw in 2026); warmtebedrijven betalen zelf gemiddeld 1-4 EUR/GJ. Nationaal ca. 225 mln EUR/jr (185-320). Stop: tot de Wcw-kostentarieven gelden, haalt de ACM het EB-deel uit het maximumtarief, of rekent het tarief kostengebaseerd zonder gasreferentie. Welvaartseffect: overdracht (PM). Raakt beleid 265 en Wcw.
2
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- CONCEPT Bron: isolatie eerst, slim gestuurde (hybride) warmtepompen en collectieve buffers (deelauto-V2G, buurtbatterij)Bron: waar geen robuuste warmtebron dichtbij is of de bebouwing niet dicht genoeg, is de standaard: eerst isoleren, dan een lucht- of bodem-WP (hybride waar het net vol is), met slimme sturing en een collectieve buffer in de buurt (deelauto's met V2G, buurtbatterij). Dat verlaagt de piek met 30-55% en de netkosten met 20-190 EUR per woning per jaar.
- CONCEPT Bron: warmtenetten alleen op robuuste bron in dichte, kansrijke buurten, publiek of cooperatief eigendomBron: nieuwe warmtenetten alleen waar de MKBA ze laat winnen: dichte, slecht isoleerbare buurten met minstens 70% aansluiting en een bron die Parijs-proof is (geothermie, aquathermie of collectieve WP, datacenterwarmte met eigen duurzame stroom; industriele restwarmte alleen met vervangingsplan). Eigendom publiek of cooperatief, kostengebaseerd tarief. Dan is een warmtenet 95-123 EUR per woning per jaar goedkoper dan all-electric (CE Delft).
- (VERVALLEN tot juridische toets) CONCEPT: publieke flex-/opslagpartij (ESB) naast netbeheerders(VERVALLEN tot juridische toets - besluit Harmen 2026-09-28) Optie: een publieke partij (ESB; bevestigd door Harmen, niet EBN) biedt vanuit publiek belang opslag/flex/V2G-aggregatie aan netbeheerders aan, via hun marktgebaseerde inkoop. Eerdere juridische duiding ging uit van EBN (AMvB art. 82 lid 2 Mijnbouwwet) en is voor ESB niet vanzelf geldig. Deelname aan de markt moet staatssteun- en Markt-en-overheidproof zijn en non-discriminatoir concurreren met private aggregators.
3
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- CONCEPT Reparatie: bestaande warmtenetten op biomassa en aardgas met omschakelplan naar robuuste bron of collectieve WPReparatie: bestaande netten blijven nuttig als infrastructuur, maar hun bron moet om. Elk warmtebedrijf maakt een openbaar omschakelplan om biomassaketels, gas-WKK/STEG-aftap, fossiele industriele restwarmte en afvalwarmte uiterlijk 2040 te vervangen door geothermie, aquathermie of een collectieve WP, met tussendoelen op werkelijke CO2 (exergie-toerekening).

Overige maatregelen

Referentie: huidig warmtebeleid (gasreferentie-tarief, WIS, Wcw-biomassa-uitzondering, biomassa op nul, uiteenlopende netimpact-regels)Zo werkt het nu: het ACM-maximumtarief volgt de gasprijs (40,97 EUR/GJ + 827,91 EUR/jr in 2026), de WIS betaalt tot 30% en max 7.000 + 4.000 EUR per aansluiting, de Wcw sluit houtige biomassa uit behalve voor bestaande warmtebedrijven, biomassa-CO2 telt als nul, restwarmte zonder WP telt als 100% hernieuwbaar en afval- en gascentralewarmte voor 9-13 kg CO2/GJ. Netbeheerders rekenen per WP-woning met 1,5 tot 7,9 kW.
CONCEPT: ruimere taak netbeheerder binnen EU-kaders (flexinkoop kleinverbruik, LS-congestiemanagement, opslag via ontheffing)Optie: netbeheerders krijgen opdracht en ruimte om (1) gestandaardiseerde flexproducten voor kleinverbruik/LS in te kopen (art. 32 RL 2019/944), bv. standaard-CSC voor V2G-aggregatoren; (2) ACM-ontheffing art. 3.33 Energiewet actief te benutten voor opslag waar markt na tender niet levert; (3) experimenten. Grenzen: art. 36 RL (geen handel, tender, ACM-goedkeuring, 5-jaarlijkse toets). Keuze bij politician.
CONCEPT: dubbele energiebelasting en dubbel nettarief bij V2G/thuisopslag wegnemenOptie: voorkom dubbele EB en dubbel nettarief voor stroom die achter een kleinverbruikersaansluiting tijdelijk in auto of thuisbatterij wordt opgeslagen en teruggeleverd. Varianten: (a) aparte meetinrichting/submeter laadpunt met teruggave; (b) forfaitaire correctie; (c) nettarief opslag afschaffen (Duitsland 2025). Keuze bij politician.
CONCEPT: open standaarden en V2G-ready eisen verplichten (ISO 15118-20, OCPP 2.1, OCPI, netcode, cyber)Optie: naast AFIR (ISO 15118-20 vanaf 2027) ook OCPP 2.1 en OCPI als minimumeis voor nieuwe publieke en gesubsidieerde private laadpunten; V2G-ready eisen in NAL-concessies vanaf ~2028; onafhankelijke interoperabiliteitstest/certificering (Task 53); netcode-conformiteit auto en laadpaal; cyber-eisen (Cbw/CRA) voor aggregatoren. Keuze bij politician.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.