Organisatie overheid

Hoewel een ruime meerderheid van de Nederlanders pal achter het ideaal van de democratie staat, is het geloof in de Haagse politiek en het oplossend vermogen van de overheid gedaald tot een kritiek punt¹. Burgers haken niet af omdat ze onverschillig zijn, maar omdat de overheid hen te lang als passieve consumenten heeft behandeld. Mensen zijn van nature homines democratici: we hebben een intrinsiek vermogen én de behoefte om samen vorm te geven aan onze leefomgeving². Om de complexe crises van vandaag op te lossen, moet de overheid niet alleen beloven te luisteren, maar burgers weer structureel de ruimte geven om mee te beslissen.

De Europese Unie beoogt de gemeenschappelijke belangen te behartigen. Zij staat onder druk door populisme en krachten die de EU willen verzwakken. Maar de regelgeving van de EU heeft een groot effect, ook buiten de grenzen van de EU zelf.

Het aantal rijksambtenaren groeide van circa 109.000 fte in 2015 naar ruim 157.000 fte eind 2024, vooral in uitvoering, inspectie en ondersteuning. Daarnaast ging in 2024 15,4 procent van de personeelsuitgaven, zo'n 3,7 miljard euro, naar externe inhuur: ruim boven de norm van 10 procent die de Tweede Kamer stelde. Een deel van de groei komt voort uit het herstellen van eerdere fouten, zoals de toeslagenaffaire en de schadeafhandeling in Groningen. Deze nulmeting is het startpunt; maatregelen worden nog uitgewerkt en iedereen kan bijdragen.

De Nationale Rekenkamer is de waakhond die kijkt of overheidsgelden en fiscale subsidies wel doelmatig zijn. Rutte 1 heeft 64 van de 269 stafleden wegbezuinigd. Er is een dag verjaar -verantwoordingsdag-  dat de president van de Rekenkamer in de Tweede Kamer het woord kan voeren.

Diverse rapporten en commissies hebben de tekortschietende handhaving van milieuwetten beschreven. Omgevingsdiensten hebben te weinig personeel en baseren zich veelal op gegevens die bedrijven zelf aanleveren.

Gezien de vele uitdagingen waar de wereld vandaag de dag voor staat, is het duidelijk dat we niet te maken hebben met slechts één crisis, maar met vele.