Klimaatschuld van fossiele bedrijven: overwinsten afromen voor herstel, CO2 terughalen en een mondiaal Fonds Brede Welvaart (mondiaal actieplan)
Fossiele bedrijven boeken in energiecrises overwinsten (Shell: adjusted earnings USD 39,9 mld in 2022, H1 2026 USD 16,8 mld; raffinagemarge Q3 2026 USD 42/vat tegen 24 in Q2), terwijl de klimaatschade van hun producten grotendeels niet in de prijs zit. 122 Carbon Majors zijn verantwoordelijk voor ruim 72% van de historische fossiele en cement-CO2; Shell alleen al voor 41,5 Gt CO2e (1892-2024). Grasso en Heede (2023) rekenen de top-21 producenten een klimaatschuld toe van gemiddeld USD 209 mld per jaar over 2025-2050. In Nederland bedraagt het beprijzingstekort van fossiele uitstoot EUR 18,3 mld per jaar (Miljoenennota 2027, bij EUR 187,4/t; bio-energie niet meegeteld), mondiaal schat het IMF fossiele subsidies op USD 7 bln (2022). Het energieonevenwicht van de aarde is opgelopen tot 1,36 W/m2 (2020-2023, Hansen e.a. 2025) en de opwarming versnelt (Hansen, Sato, Simons e.a. 2023). Dat betekent: snel stoppen met nieuwe uitstoot, en daarnaast CO2 terughalen, wat per ton duurder is dan voorkomen. Tegelijk staat mondiale klimaatfinanciering (USD 1,9 bln, 2023) ver onder de behoefte (NCQG USD 300 mld tot 1,3 bln per jaar in 2035), terwijl de mondiale militaire uitgaven USD 2,9 bln bedragen (SIPRI 2025). Deze analyse volgt RuleId 10: eerst stoppen (fossiele vrijstellingen, gratis rechten, nul-telling biomassa, vrijstelling militaire uitstoot), dan de bron (overwinsten structureel afromen, vervuiler betaalt voor historische uitstoot, afdracht aan een mondiaal Fonds Brede Welvaart), dan herstel (negatieve emissies, eerst natuur en houtbouw, dan technische verwijdering).
Klimaatschade is een externe kost die niet in de prijs van fossiele brandstoffen zit (beprijzingstekort), versterkt door expliciete en impliciete subsidies (vrijstellingen voor kerosine, bunkers en grootverbruikers, gratis ETS-rechten, nul-telling van biomassa) en door de vrijstelling van militaire uitstoot in de VN-rapportage. Winsten uit schaarste en crises (rente boven normaal rendement) blijven bij aandeelhouders, terwijl schade en herstelkosten bij samenleving, toekomstige generaties en het mondiale Zuiden liggen.
Bedragen per jaar
Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.
Wat betekenen deze labels?
Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.
- Datakwaliteit A t/m D (analyse)
- Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
- Aandeel met bron
- Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
- PM-post
- Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
- Betrouwbaarheidsklasse
- Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
- Bronlabels
- Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
- Betrouwbaarheid van een datapunt
- Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
- Internationaal cijfer
- Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
- Eigen afleiding
- Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
- Concept
- Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.
Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.
- Schade huidig beleidper jaar
- € 9,2 – 33,7 mld schade per jaarmiddenwaarde € 18,3 mldGrondslag: analyse · reikwijdte: extern · bron: Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelen Nog niet geverifieerdCorrectie voorstellen
- Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
- −€ 906 mln tot +€ 224 mln van verlies tot winst per jaarmiddenwaarde −€ 50 mlnCorrectie voorstellen
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Herkomst van de bedragen
Brede welvaartseffecten
Som van de welvaartssaldi van de maatregelen in het pakket, na uitsluiting en overlapcorrectie. De bedragen per maatregel zijn vóór correctie.
- CONCEPT Herstel: programma negatieve emissies - eerst natuur, bodem en houtbouw, dan permanente technische verwijdering, betaald door veroorzakers−€ 906 mln tot € 224 mln, midden −€ 50 mln per jaartelt volledig mee