Dossier Klimaat

Klimaatverandering

Global warming is al in 1890 door Arrhenius beschreven, maar ook in 1985 getuigden Amerikaanse wetenschappers over de impact van uitstoot van broeikasgassen. Door een isolerende deken in de atmosfeer wordt er meer warmte van de zon vastgehouden. Voor 90% wordt deze opgenomen in de oceanen. 

 

 

  • 172046 keer bekeken
  • Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Uitstoot buiten de boeken: wat de Nederlandse klimaatboekhouding niet meetelt

De officiele Nederlandse broeikasgasuitstoot was 144,4 Mt CO2-eq in 2024 (NID 2026, inclusief LULUCF). Door boekhoudregels blijft een deel van de uitstoot die met Nederlandse activiteiten samenhangt buiten dat totaal of buiten de klimaatdoelen. Deze analyse brengt per post in beeld hoeveel dat is (Mt CO2-eq per jaar, meest recente jaar, met bandbreedte) en maakt onderscheid tussen vier categorieen: (A) ontbreekt echt in de nationale inventaris; (B) staat in de inventaris als memo-post of telt niet mee voor de doelen; (C) staat in de inventaris en telt mee, maar de toerekening of de prikkel is het probleem; (D) dubbeltelling of lock-in, geen extra uitstoot. Kern (midden, 2023/2024): B ongeveer 65 Mt (internationale lucht- en scheepvaart 46,9 Mt; biogene CO2 uit biomassa 18,2 Mt), dat is ongeveer 45% bovenop het nationale totaal. A ongeveer 35 Mt (netto importemissies van consumptie 33-35 Mt; militaire brandstof buiten Nederland circa 0,15 Mt). C 0,1-1,1 Mt (mestbonus groen gas en lock-in van de veestapel). D 0,1-1,7 Mt (toerekening van restwarmte, aftapwarmte en afvalwarmte). De categorieen mogen niet bij elkaar worden opgeteld; er is overlap (zie FullAnalysisText).

Grondoorzaak

Boekhoudregels, geen ontbrekende metingen: (1) IPCC/UNFCCC: CO2 uit verbranding van biomassa is een memo-post en wordt geacht in LULUCF van het oogstland te worden geboekt; ETS en RED rekenen duurzame biomassa op nul. (2) Internationale lucht- en scheepvaart: memo-post op basis van in Nederland verkochte brandstof, buiten het nationale totaal en buiten het doel van de Klimaatwet; alleen deels onder emissiehandel (zeescheepvaart sinds 2024 gefaseerd, luchtvaart alleen vluchten binnen de EER). (3) Territoriaal principe: uitstoot elders voor Nederlandse consumptie telt niet; omgekeerd telt uitstoot voor export wel mee. (4) Militaire uitstoot: alleen brandstof die in Nederland voor militaire doelen wordt geleverd (1.A.5); missies in het buitenland en de keten (materieel, munitie) niet. (5) RED: mest als reststroom (nulallocatie) plus mestbonus voor vermeden opslagmethaan maakt groen gas uit mest boekhoudkundig negatief; dezelfde vermeden methaan kan ook als reductie in de landbouwsector verschijnen, en de prikkel per m3 beloont het op peil houden van de mestproductie. (6) Warmte: de concept-Regeling collectieve warmte telt restwarmte zonder warmtepomp als 100% hernieuwbaar en de aftapmethode rekent afval- en gascentralewarmte op 9-13 kg CO2/GJ; de bronemissie staat volledig bij industrie of elektriciteit (ETS), maar niet op het warmte-etiket. (7) Metriekkeuze: GWP100 bepaalt het gewicht van methaan (GWP20 zou het circa drie keer zwaarder wegen, GWP* bij stabiele veestapel lichter).

Financieel lek
โ‚ฌ M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
6 /10
Complexiteit
7 /10
Escalatierisico
5 /10
Analyse dossier

Klimaatschuld van fossiele bedrijven: overwinsten afromen voor herstel, CO2 terughalen en een mondiaal Fonds Brede Welvaart (mondiaal actieplan)

Fossiele bedrijven boeken in energiecrises overwinsten (Shell: adjusted earnings USD 39,9 mld in 2022, H1 2026 USD 16,8 mld; raffinagemarge Q3 2026 USD 42/vat tegen 24 in Q2), terwijl de klimaatschade van hun producten grotendeels niet in de prijs zit. 122 Carbon Majors zijn verantwoordelijk voor ruim 72% van de historische fossiele en cement-CO2; Shell alleen al voor 41,5 Gt CO2e (1892-2024). Grasso en Heede (2023) rekenen de top-21 producenten een klimaatschuld toe van gemiddeld USD 209 mld per jaar over 2025-2050. In Nederland bedraagt het beprijzingstekort van fossiele uitstoot EUR 18,3 mld per jaar (Miljoenennota 2027, bij EUR 187,4/t; bio-energie niet meegeteld), mondiaal schat het IMF fossiele subsidies op USD 7 bln (2022). Het energieonevenwicht van de aarde is opgelopen tot 1,36 W/m2 (2020-2023, Hansen e.a. 2025) en de opwarming versnelt (Hansen, Sato, Simons e.a. 2023). Dat betekent: snel stoppen met nieuwe uitstoot, en daarnaast CO2 terughalen, wat per ton duurder is dan voorkomen. Tegelijk staat mondiale klimaatfinanciering (USD 1,9 bln, 2023) ver onder de behoefte (NCQG USD 300 mld tot 1,3 bln per jaar in 2035), terwijl de mondiale militaire uitgaven USD 2,9 bln bedragen (SIPRI 2025). Deze analyse volgt RuleId 10: eerst stoppen (fossiele vrijstellingen, gratis rechten, nul-telling biomassa, vrijstelling militaire uitstoot), dan de bron (overwinsten structureel afromen, vervuiler betaalt voor historische uitstoot, afdracht aan een mondiaal Fonds Brede Welvaart), dan herstel (negatieve emissies, eerst natuur en houtbouw, dan technische verwijdering).

Grondoorzaak

Klimaatschade is een externe kost die niet in de prijs van fossiele brandstoffen zit (beprijzingstekort), versterkt door expliciete en impliciete subsidies (vrijstellingen voor kerosine, bunkers en grootverbruikers, gratis ETS-rechten, nul-telling van biomassa) en door de vrijstelling van militaire uitstoot in de VN-rapportage. Winsten uit schaarste en crises (rente boven normaal rendement) blijven bij aandeelhouders, terwijl schade en herstelkosten bij samenleving, toekomstige generaties en het mondiale Zuiden liggen.

Financieel lek
โ‚ฌ M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
0%">
/10
Complexiteit
0%">
/10
Escalatierisico
0%">
/10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform
Achtergrond

Het dossier

"De tijd om het op te lossen is nu. Het gaat om de reflectiviteit van de aarde, invallen van energie en weer uitstralen moeten met elkaar in evenwicht zijn."

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

  1. Stoppen

    Voorkom dat het probleem groter wordt.

  2. Bij de bron

    Neem de oorzaak weg.

  3. Herstellen

    Repareer de schade en pas je aan.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.

Verdere uitleg

Onderbouwing

Bronnen en documenten

Documenten

Actief op dit onderwerp

In het nieuws

Artikelen

Lijst artikelen op datum

Overige artikelen

Meedoen

Denk mee over Klimaatverandering

Beter beleid begint bij goed geïnformeerde burgers. Meld je aan en help dit dossier verder.

  • Ontvang updates over dit dossier
  • Stem mee over voorstellen en maatregelen
  • Draag bronnen, cijfers of oplossingen aan

Deel dit dossier

Vul je gegevens in om mee te doen

Wilt u uw e-mail hier invoeren?
Wilt u uw postcode hier invoeren?

Door aan te melden ga je akkoord met onze privacyverklaring. We delen je gegevens nooit met derden.