De wereld gaat door de grens van 1,5 graad opwarming. Dat concludeert het milieuprogramma van de Verenigde Naties, UNEP, in het Emissions Gap Report 2026 met de titel The Point of Return, gepubliceerd op 14 oktober src:1706. Volgens UNEP is de kans voorbij om onder 1,5 graad te blijven zonder of met beperkte overschrijding. De opgave is nu de overschrijding zo klein en zo kort mogelijk te houden en tegen het einde van de eeuw terug te keren naar 1,5 graad. De NOS bracht het nieuws op 21 oktober src:1707.
Wat het rapport zegt
UNEP rekent met een laagst mogelijk overschrijdingsscenario. Daarin piekt de opwarming rond het midden van de eeuw op 1,7 tot 1,8 graad, en daalt ze in 2100 weer tot 1,5 graad of lager, met ongeveer 50 procent kans dp:1709. Om op dat pad te komen moet de mondiale uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 2025 met 18 procent dalen in 2030, met 45 procent in 2035 en met 69 procent in 2040 dp:1710. De klimaatplannen die landen hebben ingediend leveren bij volledige uitvoering 5 tot 8 procent op in 2030 en 11 tot 15 procent in 2035 dp:1711.
Bij het huidige beleid komt de opwarming in 2100 uit op 2,8 graad en loopt ze daarna verder op. Worden alle nationale klimaatplannen uitgevoerd, dan is het 2,6 graad. Alleen in het meest optimistische geval, met ook alle netto nuldoelen gehaald, blijft het bij 2,1 graad dp:1712. Die uitkomsten zijn slechter dan vorig jaar, door het vertrek van de Verenigde Staten uit het Parijsakkoord en herziene cijfers over historische uitstoot. Nieuwe klimaatplannen maakten volgens UNEP een verwaarloosbaar verschil.
Uitstel heeft een prijs in graden. Elke vijf jaar uitstoot op het huidige niveau duwt de piek met ongeveer 0,1 graad omhoog dp:1714. Voor de terugkeer naar 1,5 graad moet deze eeuw ook ongeveer 320 gigaton CO2 uit de lucht worden gehaald en blijvend opgeslagen, zo veel als acht jaar uitstoot op het niveau van 2024 dp:1713. UNEP noemt de haalbaarheid daarvan onzeker. Er is ook goed nieuws: de capaciteit voor hernieuwbare elektriciteit groeide sinds het Parijsakkoord drie keer sneller dan verwacht, zonnepanelen zelfs zeven keer. Meer dan 220 beleidsevaluaties laten zien dat klimaatbeleid de uitstoot aantoonbaar verlaagt.
Onderzoeker Michel den Elzen van het Planbureau voor de Leefomgeving en de Vrije Universiteit werkte mee aan het rapport. Tegen de NOS zei hij: “De uitstoot is blijven stijgen en we hebben weer een aantal jaar verloren.” CO2 uit de lucht halen kan volgens hem met opslagtechniek of herbebossing, maar dan op zeer grote schaal. Over het beperken van de overschrijding: “Het is nu of nooit.” Vorig jaar trok UNEP al een vergelijkbare conclusie, zie ons bericht van november 2025.
Duiding van Burgerplatform
Wat volgt is de visie van Burgerplatform, niet van UNEP. Als overschrijding van 1,5 graad vaststaat, is uitstoot verminderen niet meer genoeg. Zolang de aarde meer energie opneemt dan ze uitstraalt, warmt ze verder op. Die energie-onbalans is volgens recente metingen 1,12 watt per vierkante meter en de hoogste sinds het begin van de metingen dp:1574 dp:1575. Wie terug wil naar 1,5 graad, moet de energiebalans herstellen en de planeet actief laten afkoelen. Het UNEP-rapport onderbouwt dat zelf met de 320 gigaton die terug uit de lucht moet.
In het dossier Afkoeling van de planeet werkt Burgerplatform dat uit in drie stappen ana:84. Eerst stoppen met wat de uitstoot in stand houdt, zoals fossiele voordelen met een einddatum afbouwen pol:217 en vrijstellingen voor kerosine en scheepsbrandstof beëindigen pol:284. Dan maatregelen bij de bron: methaan en andere kortlevende klimaatstoffen snel omlaag, omdat dat het snelst remt pol:370, en een stijgende CO2-heffing met teruggave aan burgers pol:371. Daarna herstel en actief koelen: een programma voor negatieve emissies pol:287, reflecterende daken en meer groen in steden pol:372, en onderzoek met internationale governance naar wolkenverheldering pol:373 en stratosferische aerosolen pol:374, zonder inzet zolang de risico's onvoldoende bekend zijn.
Een kosten-batenanalyse van deze maatregelen kan laten zien dat snel handelen goedkoper is dan schade herstellen, maar een jaarlijks schadecijfer voor Nederland ontbreekt nog. Elke tiende graad die de piek lager uitvalt, scheelt schade. Dat maakt de keuzes van de komende vijf jaar beslissend, ook voor de klimaattop in november in Antalya.
