Rechter keurt Roundup-schikking van Bayer goed: tot 7,25 miljard dollar over 21 jaar, zonder erkenning van schuld

Veldproef met het spuiten van glyfosaat met een rugspuit (2017), locatie niet vermeld. Via Wikimedia Commons. (foto: Boasiedu, CC BY-SA 4.0)
Nieuws Een rechter in Missouri keurde op 20 november 2026 de collectieve schikking van Bayer en Monsanto over Roundup definitief goed. Bayer betaalt in dalende, gemaximeerde jaarbedragen tot 21 jaar in totaal maximaal 7,25 miljard dollar aan Amerikanen die non-hodgkinlymfoom hebben, of dat de komende 16 jaar krijgen, na blootstelling voor 17 februari 2026. Individuele uitkeringen liggen tussen 10.000 en 165.000 dollar. Bayer ontkent dat glyfosaat kanker veroorzaakt en erkent geen schuld; hoger beroep kan de betalingen pauzeren. In juni 2026 oordeelde het Amerikaanse Hooggerechtshof al dat een kankerwaarschuwing op het etiket niet via een staatsrechtszaak kan worden afgedwongen. In de EU is glyfosaat toegelaten tot 15 december 2033. Wettelijk geldt in de EU het voorzorgsbeginsel; Burgerplatform vindt dat het in de uitvoering onvoldoende werkt en pleit voor aanscherping en handhaving van de bewijslast en toetsingseisen, en voor producentenverantwoordelijkheid vooraf.

Een rechter in de Amerikaanse staat Missouri heeft op vrijdag 20 november 2026 de collectieve schikking van Bayer en Monsanto over het onkruidmiddel Roundup definitief goedgekeurd src:2842 src:2843 src:2844. Monsanto betaalt in dalende, gemaximeerde jaarbedragen tot 21 jaar in totaal maximaal 7,25 miljard dollar, inclusief betalingen die al zijn gedaan src:2842. De schikking geldt voor Amerikanen die non-hodgkinlymfoom (een vorm van lymfeklierkanker) stellen te hebben gekregen door Roundup, en ook voor mensen bij wie de ziekte later wordt vastgesteld src:2841 src:2842. Het merendeel van de details komt van Bayer zelf, een partij in de zaak src:2842. NOS berichtte er op 21 november over src:2841.

Wat de schikking inhoudt

  • Rechter en rechtbank. Rechter Timothy Boyer van het St. Louis City Circuit Court (staatsrechtbank in Missouri) oordeelde dat de schikking eerlijk, redelijk en toereikend is src:2844 src:2845. Volgens US Farm News verwierp hij alle bezwaren en vond hij geen aanwijzing voor onderhandse afspraken tussen de partijen src:2845.
  • Bedrag en looptijd. Maximaal 7,25 miljard dollar over ten hoogste 21 jaar src:2842 src:2843. NOS noemt alleen het bedrag, niet de looptijd en niet dat het een maximum is src:2841.
  • Wie eronder valt. Mensen die voor 17 februari 2026 aan Roundup zijn blootgesteld en nu non-hodgkinlymfoom hebben, of dat krijgen binnen 16 jaar nadat de overeenkomst ingaat src:2842. Wie buiten de schikking blijft (opt-out) kan zelf procederen src:2842.
  • Uitkeringen. Gemiddeld tussen 10.000 en 165.000 dollar, afhankelijk van onder meer de manier van gebruik, de leeftijd bij de diagnose en de ernst van de ziekte src:2841 src:2843. Volgens US Farm News komt er in de eerste vijf jaar 3 miljard dollar beschikbaar en is er een apart zekerheidsfonds van 1 miljard dollar; die details zijn niet in een primair stuk gecontroleerd src:2845.
  • Geen erkenning van schuld. De overeenkomst bevat volgens Bayer geen erkenning van aansprakelijkheid of onrechtmatig handelen src:2842. Bayer ontkent dat glyfosaat kanker veroorzaakt src:2841.
  • Hoger beroep. De goedkeuring kan worden aangevochten. Een hoger beroep pauzeert volgens Bayer de verdere betalingen tot de procedure is afgerond src:2842.

The class settlement, in turn, provides a long-term claims program that will resolve present and future NHL injury claims, regardless of the legal theory on which they are based. (Bayer, persbericht 20 november 2026) src:2842

Het Hooggerechtshof en eerdere zaken

De schikking staat naast een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof van 25 juni 2026 in Monsanto tegen Durnell src:2846. Het Hof oordeelde dat de federale pesticidenwet (FIFRA) een staatsrechtelijke vordering voorkomt die eist dat op het etiket van Roundup een kankerwaarschuwing komt. De Amerikaanse milieuautoriteit EPA heeft glyfosaat herhaaldelijk beoordeeld als waarschijnlijk niet kankerverwekkend en het etiket zonder waarschuwing goedgekeurd src:2846. Rechters Jackson en Gorsuch waren het daar niet mee eens src:2847. Bayer stelt dat deze uitspraak en de schikking samen de rechtszaken sterk moeten indammen, en verwacht dat ook opt-outs zich niet meer op een claim wegens ontbrekende waarschuwing kunnen beroepen src:2842. Die verwachting is een standpunt van Bayer; de juridische gevolgen voor opt-outs zijn niet onafhankelijk gecontroleerd.

Eerdere individuele zaken in de VS hadden volgens NOS een wisselend resultaat; in Georgia kende een jury volgens NOS een schadevergoeding van 2,1 miljard dollar toe. Dat bedrag en de uitkomst van die zaak zijn niet apart gecontroleerd src:2841.

Wat daarvan in Europa en Nederland geldt

  • EU. De Europese Commissie verlengde de goedkeuring van glyfosaat in november 2023 met tien jaar, tot 15 december 2033, met voorwaarden en beperkingen src:2848 src:2849. De lidstaten brachten geen gekwalificeerde meerderheid voor of tegen bijeen; het besluit viel in de beroepscommissie op 16 november 2023 src:2849. De Commissie stelt dat de beoordeling door lidstaten, EFSA en ECHA geen wetenschappelijke of juridische grond voor een verbod vond. Lidstaten blijven zelf verantwoordelijk voor de toelating en het gebruik van de middelen en mogen aanvullende beperkingen opleggen src:2848.
  • Rechtszaken in de EU. Het Gerecht van de EU wees op 4 november 2026 het beroep van Antidote Europe tegen de verlenging af; Bayer steunde de Commissie src:2851. Een apart beroep van PAN Europe en vijf organisaties, waaronder PAN Nederland (zaak T-639/24), liep eind 2025 nog; een uitspraak is niet gevonden src:2852.
  • Nederland. Het Ctgb herbeoordeelt de in Nederland toegelaten glyfosaatmiddelen; tot een besluit blijft de toelating procedureel verlengd src:2849. Het RIVM concludeerde in 2021 dat een verband tussen bestrijdingsmiddelen en neurodegeneratieve ziekten zoals Parkinson mogelijk is en dat de huidige toelatingseisen dat niet goed kunnen vaststellen. Het onderzoek SPARK ontwikkelt daarvoor testmethodes en wordt naar verwachting in 2029 afgerond; het geeft nog geen oordeel over glyfosaat src:2850.
  • Wetenschappelijke verschillen. Het kankeronderzoeksinstituut IARC van de WHO classificeerde glyfosaat in 2015 als waarschijnlijk kankerverwekkend; Europese toezichthouders vonden een kankerclassificatie niet gerechtvaardigd src:2853. Bij de EU-beoordeling zagen beoordelaars hoge langetermijnrisico's voor zoogdieren bij 12 van de 23 voorgestelde toepassingen src:2853.

Wat klopt en wat ontbreekt in het NOS-bericht

De kerngegevens in het NOS-bericht kloppen met Bayer, AP en Bloomberg: de goedkeuring door een rechter in Missouri, het bedrag van 7,25 miljard dollar, de toekomstige claims en de bandbreedte van 10.000 tot 165.000 dollar src:2841 src:2842 src:2843. Het bericht laat weg dat het bedrag een maximum over 21 jaar is, dat uitkeringen bij een hoger beroep stoppen en dat het Hooggerechtshof in juni al een kankerwaarschuwing via de staatsrechter blokkeerde. NOS spreekt van tienduizenden claims, Bloomberg noemt tienduizenden zaken en AP duizenden claims src:2841 src:2843 src:2844. Het Parkinson-verband in het bericht is voor bestrijdingsmiddelen in het algemeen plausibel volgens het RIVM, niet specifiek voor glyfosaat src:2850.

Het Burgerplatform-perspectief

Dit deel is een standpunt van Burgerplatform en staat los van de feiten hierboven.

Voorzorgsbeginsel. Wettelijk geldt het voorzorgsbeginsel wel. Het staat in artikel 191 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie src:2778. Verordening (EG) nr. 1107/2009 over gewasbeschermingsmiddelen zegt in artikel 1 lid 4 dat de bepalingen op het voorzorgsbeginsel stoelen, en overweging 8 zegt dat de industrie moet aantonen dat haar stoffen en producten geen schadelijk effect hebben op de gezondheid van mens en dier of een onaanvaardbaar effect op het milieu src:2854. De aanvrager levert daarvoor het dossier met studies (artikel 8 lid 1) src:2854. Het knelpunt zit volgens Burgerplatform in de uitvoering. De toetsingsmethoden en datavereisten kunnen bepaalde effecten niet goed opsporen: het RIVM concludeerde dat de huidige toelatingseisen niet in staat zijn neurodegeneratieve effecten, zoals Parkinson, vast te stellen src:2850. Het dossier komt bovendien van de aanvrager zelf. Het beginsel werkt daardoor in de praktijk onvoldoende. Dat de EU de toelating van glyfosaat tot 2033 verlengde terwijl wetenschappelijke autoriteiten verschillend oordelen src:2853, is voor Burgerplatform een voorbeeld. Voor Burgerplatform volgt daaruit dat het ontbreken van bewezen schade nog niet betekent dat onschadelijkheid is aangetoond. De wettelijke lijn is dus niet het probleem; het beginsel moet daadwerkelijk worden toegepast, met aanscherping en handhaving van de bewijslast en de toetsingseisen pol:123, zoals eerder uitgewerkt in art:1998. Die aanscherping is een standpunt van Burgerplatform; of de huidige uitvoering in strijd is met de verordening is in dit artikel niet beoordeeld.

Bronaanpak en stopmaatregelen. Het beleid dat het probleem in stand houdt is volgens Burgerplatform tweeledig: toetsingseisen die niet alle gezondheidseffecten kunnen opsporen en een dossier dat grotendeels van de aanvrager komt (zie hierboven), en het ontbreken van een wettelijk instrument waarmee producenten meebetalen aan milieu- en gezondheidsschade ana:40. Bij de schikking betaalt de producent pas achteraf, aan een beperkte groep en via de rechter, na jaren van procederen. Burgerplatform wil de kosten vooraf bij de bron leggen met producentenverantwoordelijkheid, een giftigheidsheffing en kostenverhaal pol:146, en het gebruik terugbrengen tot de minimaal noodzakelijke hoeveelheid pol:106. Een eigen berekening wat het beรซindigen van het gebruik van glyfosaat in Nederland oplevert bestaat nog niet; ana:40 behandelt bestrijdingsmiddelen in zijn geheel. Daarvoor staat een ticket open bij de datascraper.

Holisme. Glyfosaat raakt meer dan gezondheid. Voor water noemt ana:40 dat de waterkwaliteitsdoelen voor bestrijdingsmiddelen niet zijn gehaald, en de afzet van gewasbeschermingsmiddelen was in 2023 7,5 miljoen kilo werkzame stof (CBS/CLO) ana:40. Voor biodiversiteit zagen beoordelaars bij de EU-toelating hoge langetermijnrisico's voor zoogdieren bij 12 van de 23 toepassingen src:2853. Over de gevolgen voor bodem en drinkwaterbronnen specifiek voor glyfosaat zijn in dit artikel geen metingen opgenomen; die zijn nog niet opgezocht.

Aangrenzende berichten. Eerder schreef Burgerplatform over de Europese plannen om de vaste herbeoordeling van pesticiden te schrappen art:2104, over de toelating van glyfosaat en de invloed van de industrie art:1330, over de documentaire over pesticiden en Parkinson art:2181 en over een Europees wetenschappelijk centrum waarvan de directeur na onderzoek naar glyfosaat werd ontslagen art:1785.

Open vragen

  • Hoeveel opt-outs zijn er, en kunnen zij na het Hooggerechtshof nog slagen src:2842?
  • Wat betekent een hoger beroep voor de uitbetaling src:2842?
  • Komt er in de EU of Nederland een onderzoek dat de gezondheidsschade van glyfosaat apart kwantificeert, en wanneer src:2850?
  • Hoe verhouden de kosten van schadeafhandeling achteraf zich tot de kosten van preventie vooraf ana:40?

Bronnen: NOS (21 november 2026); Bayer, persbericht (20 november 2026); AP en Bloomberg Law (20 november 2026); US Farm News; Hooggerechtshof, Monsanto tegen Durnell (25 juni 2026) en SCOTUSblog; Europese Commissie; Verordening (EG) nr. 1107/2009 en artikel 191 VWEU; Ctgb; RIVM; EU Law Live en Courthouse News Service (Gerecht van de EU, 4 november 2026); Publicatieblad EU (T-639/24). De bronnen over het Hooggerechtshof en het EU-gerecht zijn via fragmenten gelezen, niet volledig.

Foto: Boasiedu, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Een man spuit met een rugspuit glyfosaat in een veldproef (2017); de locatie staat niet bij de foto vermeld. De foto heeft geen verband met de Amerikaanse zaak of met Roundup als merk.

Betrokkenen

Analyses bij dit artikel

Via onderwerp

  • Staat van de Nederlandse natuur: herstel in zoetwater, verlies op het land
  • Pesticiden: aangetoonde blootstelling omwonenden, plausibel gezondheidsrisico, gestagneerde milieudoelen
  • Drinkwater: zuiveringskosten door bronvervuiling en wie betaalt (vervuiler betaalt, bronbescherming)

Via data

Via bronnen

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen

Vul je gegevens in om mee te doen

Wilt u uw e-mail hier invoeren?
Wilt u uw postcode hier invoeren?

Door aan te melden ga je akkoord met onze privacyverklaring. We delen je gegevens nooit met derden.

Tags:

pageviews: 8

tinyurl: link