Medicijngebruik is inderdaad een belangrijke en helaas vaak onderschatte doodsoorzaak. In de media hoor je weleens de claim dat medicatiefouten of bijwerkingen in de 'top 3 van doodsoorzaken' staan, vlak na kanker en hart- en vaatziekten. Hoewel dat statistisch gezien een tikje genuanceerder ligt (in de officiële CBS-lijsten staan aandoeningen als dementie en beroertes steevast in de top), is de impact van medicatieproblemen wel degelijk enorm.

1. Onvermijdbare bijwerkingen

Soms doet een medicijn precies wat het moet doen, maar reageert een lichaam daar heftig op. Denk aan zware bloedingen door bloedverdunners, of een fataal verzwakt immuunsysteem door chemotherapie. Hoewel dit bekende risico's zijn die artsen zorgvuldig afwegen tegen de ernst van de ziekte, kan de afloop alsnog fataal zijn.

2. Vermijdbare medicatiefouten

Dit is de categorie waar de meeste winst te behalen valt. Jaarlijks belanden in Nederland tienduizenden mensen in het ziekenhuis door fouten met medicijnen, en een aanzienlijk deel hiervan overlijdt daaraan. Dit gebeurt vaak door:

• Verkeerde doseringen: Bijvoorbeeld een doseerfout bij zware medicijnen (zoals methotrexaat, wat bij reuma wekelijks en bij kanker dagelijks wordt geslikt).

• Verkeerde combinaties (interacties): Twee medicijnen die elkaars werking gevaarlijk versterken of juist uitschakelen.

• Gebrekkige communicatie: Fouten bij de overdracht tussen de huisarts, het ziekenhuis en de apotheek, waardoor patiënten de verkeerde middelen blijven doorslikken.

• Verminderde orgaanfunctie: Oudere patiënten wiens nieren minder goed werken, waardoor medicijnen zich ophopen in het bloed en giftig worden.

Kwetsbare groepen: Het risico ligt met name hoog bij zogeheten 'polyfarmacie-patiënten' — vaak ouderen die meer dan vijf verschillende medicijnen per dag gebruiken. Hoe meer pillen, hoe groter de kans dat er ergens in de keten iets misgaat.

Hoewel medicijnen miljoenen levens redden en verlengen, laat de data zien dat de veiligheid rondom het gebruik ervan een van de grootste uitdagingen in de moderne gezondheidszorg blijft.

In dit fragment van RTL Late Night over medische fouten wordt besproken hoe groot de impact van medische missers en verkeerd medicijngebruik in Nederland daadwerkelijk is.

Medisch bullentin

Dick Bijl is medicus en was jaranlang eindredacteur van het medisch kompas, dat onafhankelijke artikelen schreef ovr medicijngebruik. Door toedoen van het ministerie van VWS is dit blad gestopt. Door de lobby van de farmaceutische industrie.

Bijl publiceert regelmatig nieuwe boeken over medicijnen. Zijn recente boek betreft obgeveer het volgende:

• Historische context en de basis van Big Pharma: De farmaceutische industrie kwam eind 19e eeuw tot bloei vanuit de Duitse verfindustrie (00:06:43), die over de benodigde chemische processen beschikte. Bedrijven fuseerden later tot het omstreden IG Farben (00:10:07). Bijl legt uit dat hoewel medicijnen zoals antibiotica en insuline levens hebben gered (00:18:09), deze oorspronkelijk door onafhankelijke universiteiten en jonge biotechbedrijven zijn ontdekt, en niet door de industrie zelf (00:27:44).

• Toezicht en belangenverstrengeling: Na het Softenon-schandaal in de jaren 60 werden de toelatingseisen voor medicijnen strenger (00:28:56). Bijl stelt echter dat deze standaarden de afgelopen decennia zijn verwaterd. Hij claimt dat kritische stemmen systematisch worden geweerd bij toelatingsinstanties zoals het Nederlandse CBG en het Europese EMA, en dat daar tegenwoordig beleid wordt bepaald door experts met conflicterende commerciële belangen (00:36:05).

• Kritiek op het coronabeleid en de Mexicaanse griep: Bijl trekt een vergelijking tussen de Mexicaanse griep in 2009 en de coronacrisis. Hij bekritiseert de promotie van antivirale middelen zoals Tamiflu (00:48:45) en Remdesivir, waarvan hij de effectiviteit betwist. Ook uit hij scherpe kritiek op Nederlandse sleutelfiguren zoals Ab Osterhaus en voormalig minister Hugo de Jonge voor het in zijn ogen onzorgvuldig adviseren en uitrollen van vaccins die onvoldoende onderzocht waren (01:05:55).

• De gevolgen voor het publiek: Door het gebrek aan transparantie en het vervolgen van huisartsen die met alternatieve middelen experimenteerden (00:55:12), is het vertrouwen in de wetenschap en de gezondheidszorg ernstig geschaad. Volgens Bijl leidt dit direct tot een dalende vaccinatiebereidheid in de samenleving (00:42:43).

• Toekomstperspectief: Ondanks de kritische en sinistere toon is Bijl hoopvol. Hij gelooft dat de huidige misstanden (zoals de aanhoudende oversterfte) uiteindelijk via onafhankelijke onderzoeken, met name vanuit Amerika, aan het licht zullen komen. Hij roept op om kritisch te blijven en politici constant te bevragen (01:08:30).