Dossier Energie

Energietransitie

Het stroomnet is in grote delen van Nederland vol. Volgens Boston Consulting Group kost die netcongestie de samenleving jaarlijks 10 tot 40 miljard euro aan gemiste bedrijvigheid en vertraagde woningbouw (indicatief). Burgerplatform wil eerst regels weghalen die individuele zelfconsumptie belonen en gedeelde opslag en energiegemeenschappen afremmen, zoals dubbele energiebelasting op opslag. Daarna moeten grote nieuwe stroomvragers, zoals datacentra, hun eigen extra duurzame opwek en opslag meebrengen in plaats van beslag te leggen op het net.

Bekijk de maatregelen Doe mee

222094 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Netcongestie: maatschappelijke kosten van een overvol elektriciteitsnet

Het Nederlandse elektriciteitsnet is in grote delen vol. Volgens Boston Consulting Group kost netcongestie de samenleving jaarlijks EUR 10-40 mld (gemiste bedrijvigheid, vertraagde woningbouw en energietransitie). Netuitbreidingsinvesteringen van EUR 6-9 mld steken daar schril bij af.

Grondoorzaak

Snelle elektrificatie en groei van decentrale hernieuwbare opwek overlappen met trage netverzwaring; bestaande kaders belonen vraagflexibiliteit en risicovoller netgebruik onvoldoende. Daarbovenop belonen saldering-einde, EB-asymmetrie bij energiedelen en dubbele EB/nettarief individuele zelfconsumptie en remmen collectieve V2G/deelauto-buffers (perverse prikkel; stop 260).

Financieel lek

€ M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

8 /10

Complexiteit

9 /10

Escalatierisico

8 /10

Analyse dossier

Datacentra met eigen duurzame opwek en opslag, en servers op zee bij windparken: haalbaarheid en kosten

Nieuwe (AI-)datacentra vragen honderden MW netcapaciteit in een al overvol net en leunen op netstroom die in uren zonder wind en zon fossiel is. Voorstel van Harmen: een datacenter moet eigen, extra duurzame opwek en opslag meebrengen (mag elders staan) en mag niet zwaarder op het net leunen dan die opwek levert; of servers moeten op zee bij windparken staan. Onbekend was of dat technisch en financieel haalbaar is en hoeveel ruimte en opslag het vraagt.

Grondoorzaak

(1) Jaarlijkse matching met garanties van oorsprong laat datacentra in donkere, windstille uren op het net leunen. (2) Netaansluiting is non-discriminatoir geregeld, waardoor de netbeheerder geen eigen-opwekeis kan stellen. (3) Zon en wind zijn seizoens- en weersafhankelijk; zon alleen kan een vlakke datacenterlast niet dekken. (4) Opslag is goedkoop voor uren maar onbetaalbaar voor seizoenen.

Financieel lek

€ M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

6 /10

Complexiteit

7 /10

Escalatierisico

6 /10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Inmiddels hebben de gasstromen zich verlegd en is het wegvallen van Rusland als leverancier van gas opgevangen, De prijzen zijn aan het normaliseren. Bekijk hier voor welke prijzen de energieleveranciers momenteel stroom inkopen (10-15 cent per KWh). Middels de diverse overheidsheffingen betaalt u de netwerkkosten en de subsidies voor duurzame energie. Er blijft dan een forse marge over.

Voor gas schrijft Eneco zelf dat ze een inkoopprijs van 40 cemt per kuub gas normaal vinden. De actuele tarieven vindt u hier. De getoonde prijzen zijn per Megawattuur. Als u die deelt door 100 (98 om precies te zijn) komt u uit op de prijs met kuub. Een kubieke meter gas bevat 9.8 Kwh aan energie. Dit is wettelijk vastgelegd.

Voor stroom vindt je de actuele tarieven hier.

De energiebedrijven suggereren dat het nog volatiel en structureel duurder zal blijven. Terwijl de kostprijs van wind- en zonnestroom daalt. Door de situatie als 'energiecrisis' te framen hebben bewoners, het MKB en de politiek, geen volledig inzicht in de werking van de energiemarkt en waar het geld naartoe stroomt.

Het prijsplafond zoals men dat nu wil vormgeven legt de verantwoordelijkheid niet bij de markt maar is een staatssteunmaatregel die door de belastingebtaler moet worden opgebracht.

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- CONCEPT Stop: herschrijf Energiewet - lokale energiegemeenschappen, flat fee infra, EB en heen/terugleveren opnieuwCentrale stop: de huidige Energiewet beloont individuele zelfconsumptie en verdienmodellen van leveranciers; dat verstoort collectieve V2G/deelauto-buffers. Herschrijf vanuit lokale energiegemeenschappen: flat fee voor infrastructuurgebruik; heen- en terugleveren plus energiebelasting fundamenteel anders (meer vrijheid, minder complexiteit). Juridische uitwerking later (Jurist).
2
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- CONCEPT Bron: datacenters met eigen energie en koeling via omgevingsrecht en flexibele netcontracten, zonder beslag op net en drinkwaterCONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10, stap 2). Datacenters mogen, maar niet op kosten van schaarse netruimte en drinkwater. Juridisch getoetst (Action 296): vestigingseisen via het omgevingsrecht (geen drinkwater voor koeling, eigen of extra duurzame opwek of opslag, restwarmte); netzijdig via de ACM flexibele transportrechten als standaard en terugnemen van ongebruikte capaciteit. Carbon-aware verschuiven; open access alleen als apart, zwaarder instrument na een rapportageplicht over bezetting.
- CONCEPT Bron: nieuwe datacentra brengen eigen extra duurzame opwek en opslag mee (90% uurlijkse dekking), netafname via flexibel transportrechtCONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10, stap 2), uitwerking van punt 2 van policy 215. Nieuwe datacentra en uitbreidingen (vanaf bijv. 5 MW) tonen in de omgevingsvergunning extra wind-, zon- en opslagcapaciteit aan (mag elders in NL staan) die minimaal 90% van hun verbruik uur voor uur dekt; de resterende netafname loopt via een non-firm of tijdgebonden transportrecht (ACM). Haalbaar voor ca. EUR 0-77/MWh meerkosten; 100% dekking is onevenredig duur. Analyse 66.
- CONCEPT Bron (verkenning): pilot datacenter op zee bij een windpark, gekoeld met zeewater en gevoed door wind, met beperkte back-upkabelCONCEPT - verkenning (RuleId 10, stap 2). Bij een volgende tender wind op zee ruimte bieden voor een pilot met een klein datacenter (1-20 MW) op of bij het windpark, met zeewaterkoeling en beperkte back-upaansluiting. Doel: kosten, onderhoud, ecologie en beveiliging meten. Geen grootschalige uitrol: zonder net draait een datacenter op zee 43-90% van de uren, terwijl dure AI-hardware stilstaat. Analyse 66.

Overige maatregelen

Referentie: huidige Energiewet - individuele zelfconsumptie en thuisbatterij-routeNulalternatief. Saldering tot 1-1-2027, daarna prikkel tot individueel zelfverbruik; terugleverkosten; dubbele EB en dubbel nettarief bij opslag/V2G; energiedelen mogelijk maar asymmetrie (EB op gedeelde stroom, zelfverbruik vrij); geen LS-congestieprijs. Marktgestuurde thuisbatterijen verhogen de LS-piek. Commercieel V2G NL: niche Renault+WDS.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

https://burgerplatform.nl/analysis/46

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.