De vergelijking vindt zijn oorsprong in een baanbrekende meta-analyse uit 2010 van professor Julianne Holt-Lunstad en haar collega's van de Brigham Young University, gepubliceerd in PLOS Medicine. De onderzoekers analyseerden data van meer dan 300.000 deelnemers over gemiddeld 7,5 jaar.

De centrale uitkomst van de studie was helder: sterke sociale relaties verhogen de overlevingskans met 50%. Om de impact van gebrekkige sociale relaties in te schatten, vergeleken de onderzoekers het effect met bekende risicofactoren op de mortaliteit. Hieruit bleek dat het gebrek aan sociale connectie een vergelijkbare stijging van het sterfterisico veroorzaakt als:

• Het roken van circa 15 sigaretten per dag.

• Het hebben van een alcoholverslaving.

• Het overtreffen van de fysieke risicofactoren zoals obesitas of fysieke passiviteit.

In 2023 onderstreepte de Amerikaanse Surgeon General, Dr. Vivek Murthy, deze bevindingen in het rapport Our Epidemic of Loneliness and Isolation, waarin hij eenzaamheid tot een landelijke gezondheidscrisis uitriep.

Het mechanisme: Hoe maakt eenzaamheid ziek?

In tegenstelling tot sigarettenrook, die direct schade toebrengt aan het longweefsel en de bloedvaten, werkt eenzaamheid primair via het stresssysteem.

1. Chronische stressrespons: Langdurige eenzaamheid activeert het sympathische zenuwstelsel en verhoogt de niveaus van het stresshormoon cortisol.

2. Ontstekingsreacties: Dit leidt tot een continue, lichte staat van ontsteking (laaggradige inflammatie) in het lichaam, wat de vaatwanden aantast en de immuniteit verlaagt.

3. Cardiovasculair en neurologisch risico: Studies tonen aan dat chronische isolatie de kans op hart- en vaatziekten met 29% verhoogt en het risico op dementie bij ouderen met 50%.

Nuance: Waarom de vergelijking een metafoor is

Hoewel de vergelijking statistisch klopt binnen epidemiologische modellen, waarschuwen onderzoekers voor een te letterlijke interpretatie:

• Relatief risico vs. directe schade: De vergelijking stelt niet dat eenzaamheid fysiek hetzelfde doet met de longen of lever als tabak of alcohol, maar dat de kans op vroegtijdig overlijden in statistische zin vergelijkbaar toeneemt.

• Verwevenheid van leefstijl: Eenzaamheid leidt vaak indirect tot ongezonder gedrag, zoals slechter slapen, minder bewegen, ongezond eten en groter middelengebruik. Het is epidemiologisch complex om de directe lichamelijke gevolgen van eenzaamheid volledig te scheiden van het gedrag dat erdoor ontstaat.

Literatuurverwijzingen

• Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social Relationships and Mortality Risk: A Meta-analytic Review. PLOS Medicine, 7(7), e1000316.

• Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality: A Meta-Analytic Review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.

• U.S. Surgeon General Advisory. (2023). Our Epidemic of Loneliness and Isolation: The U.S. Surgeon General’s Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community.