Sport als publiek goed: te weinig bewegen, te duur voor lage inkomens
Slechts 47% van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen (laagopgeleiden 33%, hoogopgeleiden 51%). Inactiviteit veroorzaakt circa 2,3% van de ziektelast, 5.800 sterfgevallen en EUR 2,7 mld zorguitgaven per jaar. Tegelijk vindt 55% van de Nederlanders sport te duur, onder modaal 66%; 57% van de lagere inkomens zou vaker sporten als het gratis was.
Sport is geen wettelijke taak: gemeenten besteden netto circa EUR 1,1 mld per jaar, maar zonder zorgplicht of minimumnorm, waardoor sport bij bezuinigingen kwetsbaar is. Toegang voor lage inkomens loopt via een lappendeken van gemeentelijke regelingen en liefdadigheid (Jeugdfonds, 88.204 kinderen in 2025) met aanvraagdrempels en stigma, in plaats van via tarieven naar draagkracht (voorverdelen).
Bedragen per jaar
Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.
Wat betekenen deze labels?
Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.
- Datakwaliteit A t/m D (analyse)
- Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
- Aandeel met bron
- Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
- PM-post
- Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
- Betrouwbaarheidsklasse
- Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
- Bronlabels
- Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
- Betrouwbaarheid van een datapunt
- Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
- Internationaal cijfer
- Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
- Eigen afleiding
- Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
- Concept
- Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.
Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.
- Schade huidig beleidper jaar
- nog niet becijferdAanvulling voorstellen
- Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
- nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Omvang geldstroom (indicatief)
Geen MKBA-uitkomst. Dit is de grootte van de geldstroom waar deze analyse over gaat, niet de schade of het welvaartseffect.
- Geldstroomindicatief
- € 175,6 mln – € 1,1 mldCorrectie voorstellen
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Sport als publiek goed (subject 110). Nulmeting: 47% voldoet aan beweegrichtlijnen; inactiviteit ~5800 doden/jr en EUR 2,7 mld zorg (sources 91). Drempel: 55%/66% vindt sport te duur (source 90). SROI 2,76: kosten EUR 10,54 mld (publiek 2,59 + privaat 4,82 + vrijwilligers 3,13), opbrengsten EUR 29,12 mld (gezondheid 18,41 + arbeid 6,27 + sociaal 1,31 + vrijwilligers 3,13) — source 194/infographic; methodiekrapport op aanvraag. RIVM 2022 (source 88): bij 75% voldoen in 2040 +19000 levensjaren; zorg netto cumulatief -EUR 312 mln; baten vooral gezondheid/welzijn. Action 76 MKBA: (1) Sportpas bruto 100% = 4.406.806 x EUR 240 = EUR 1.058 mln (CBS 2026 source 189); Waadhoeke-proxy benutting 16,6-29,9% → EUR 176-316 mln (source 190, bi 70-71, pe 73). (2) Geen gemeten landelijk deeleffect; VWS-pilot resultaten juli 2027 (source 191, gap dp 241). (3) Geen euro/extra sporter; illustratief 19000 LY x ZIN 20-80k = EUR 380-1520 mln in 2040 (sources 88+193, dp 240) — scenario, geen interventie-MKBA. (4) SROI-opbouw via infographic (source 194); volledig Rebel/Mulier-rapport gap. (5) Contouren Sportwet 24-6-2026 (source 192): geen zorgplicht/normen/extra middelen; zwembadzorgplicht afgewezen EUR 400-500 mln (bi 74). Policy 131/133 pe op 0 (gaps). UPDATE scientist 27-9-2026 (Action 188): (6) De nieuwe bevindingen maken de baten van de sportpas niet zekerder. Waadhoeke (VWS-pilot) t/m apr 2026: 1.785 van ca. 6.300 jongeren verzilverd (28,4%); 215 vooraf inactieven geactiveerd = 12,0% van gebruikers en ca. 3,4% van de doelgroep; ca. EUR 1.337 besteed tegoed per geactiveerde inactieve (eigen berekening, excl. uitvoeringskosten); ca. 88% van de gebruikers was al actief (deadweight); geen meting van terugval en geen controlegroep (dp 451, source 359). Active Kids (NSW): bij gebruikers 4,0 -> 4,9 dagen/week voldoen aan de beweegnorm na 6 maanden, zonder controlegroep (dp 452, source 362), maar geen stijging op bevolkingsniveau 2017-2022 (32,6% -> 27,9%; dp 453, source 363). Canada CFTC: 64% van de bevindingen geen en 29% beperkt effect, vooral niet bij lage inkomens (dp 454, source 364). Sources 362-364 zijn academisch, niet-officieel. (7) Datakwaliteit: volgens de gemeente (memo 22-9-2025, source 360) bevatten de januari-2025-cijfers (29,9% activatie, 94 inactieven; dp 235) een databasefout. dp 235 is gemarkeerd, de waarde is niet gewijzigd. De Waadhoeke-proxy voor pe 73 (-316,23 = 29,9% benutting) steunt op die cijfers; latere cijfers (32,1% t/m jul 2025, 28,4% t/m apr 2026 bij een grotere doelgroep) liggen in dezelfde orde; pe 73 niet aangepast. (8) Policy 132, sectorale baat (pe 74): blijft 0. De bronnen meten bruto-activatie bij gebruikers, geen duurzaam of contrafactisch effect. Het kengetal EUR 37.000-74.000 per nieuwe voldoende-beweger (source 219) geldt voor iemand die structureel aan de beweegrichtlijn gaat voldoen; 'vooraf inactief, nu georganiseerd actief' is iets anders, en terugval is niet gemeten. 215 x kengetal zou dus een verzonnen baat zijn. De internationale evaluaties wijzen op weinig of geen effect op bevolkingsniveau. Wachten op de DSP/VWS-evaluatie (juli 2027) en de Waadhoeke-memo's van sep 2026 en feb 2027 (Action 205). UPDATE scientist 7-10-2026 (SROI-toelichting, source 1058, dp 1002-1009): de volledige KCSB-toelichting (jan. 2024) bevestigt de opbouw: 29.125 / 10.538 mln = 2,76 (1,87-3,66), met in de noemer alle kosten (publiek 2.592, privaat 4.815, vrijwilligers 3.131) en in de teller de waarde van voldoen aan de beweegrichtlijn (17.419), een aangenomen opslag voor bewegen onder de richtlijn (8.575, 29% van de baten) en vrijwilligerswerk (3.131, gelijk aan de kosten). MKBA-toets (source 33, regel 13): de 2,76 is een gemiddelde over alle sport en bewegen ten opzichte van 'niet of nauwelijks bewegen', geen effect van een extra euro. Er is geen nulalternatief met de beweging die er ook zonder publieke uitgave is (ongeorganiseerd sporten, fietsen, wandelen; met fiets/wandelkosten 2,38), de verdiscontering is 2,25% in plaats van 2,8%/1,8%, en arbeid (6,27 mld) en bruto zorgkosten overlappen deels met de QALY-waarde (RIVM: netto zorgkosten bijna nul, dp 107). Banen of omzet zijn terecht niet als baat geteld. Gezien de deadweight bij de sportpas (ca. 88%, dp 451) ligt de MKBA-batenkostenverhouding van een concrete extra uitgave naar verwachting ruim onder 2,76. Bedragvelden en effectregels blijven ongewijzigd.Herkomst van de bedragen
Bronnen van deze analyse
Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.
Bronnen
- Een Sportwet borgt sport als publiek goedHugo van der Poel, Nederlandse Sportraad, 2026 Nog niet geverifieerd
- Jaaroverzicht 2025: 88.204 kinderen deden meeJeugdfonds Sport & Cultuur, 2026 Nog niet geverifieerd
- Memo aan de Raad Gratis Aktyf Waadhoeke (3e voortgangsrapportage, t/m april 2026)Gemeente Waadhoeke, wethouder R. de Vries (zaaknr. 2026-138415), 2026 Nog niet geverifieerd
- Ruim helft Nederlanders vindt sport te duurMulier Instituut, 2025 Nog niet geverifieerd
- Cijfers en feiten sport en bewegenRIVM / Loket Gezond Leven (o.b.v. Leefstijlmonitor CBS/RIVM), 2025 Nog niet geverifieerd
- Monitor sportuitgaven gemeenten 2023 (CBS Iv3)Peter van Eldert, Mulier Instituut, 2025 Nog niet geverifieerd
- DSP Evaluatie Sportpas voor jongeren (VWS-pilots Dordrecht/Heerlen/Waadhoeke)DSP-groep i.o.v. Ministerie van VWS, 2025 Nog niet geverifieerd
- Regionale Monitor Brede Welvaart 2025CBS, 2025 Nog niet geverifieerd
- Memo aan de raad stand van zaken Gratis Aktyf Waadhoeke (2e voortgangsrapportage, t/m juli 2025)Gemeente Waadhoeke, wethouder R. de Vries, 2025 Nog niet geverifieerd
- Memo aan de Raad Voortgang pilot drempelloos sport en cultuur (1e rapportage, juni-dec 2024)Gemeente Waadhoeke, afdeling Samenleving, 2025 Nog niet geverifieerd
- Population level effects of the Active Kids program on children and adolescents' physical activity and sport participation in NSW, AustraliaOwen KB, Foley BC, Reece LJ, Bellew W, Bauman A (Int J Behav Nutr Phys Act), 2025 Nog niet geverifieerd
- SROI van sport en bewegen: maatschappelijke opbrengsten 2,76 keer zo hoog als de kostenKenniscentrum Sport & Bewegen / Rebel / Mulier Instituut (via Allesoversport), 2024 Nog niet geverifieerd
- Manifest SportpasFNV e.a. (ondersteund door o.a. Erik Scherder, Erben Wennemars), 2024 Nog niet geverifieerd
- Sport- en zwemlesregelingen voor mensen met een laag inkomenStuij, Pulles, Hoogendijk, Dalhuisen, Prent (Mulier Instituut), 2024 Nog niet geverifieerd
- SROI sport en bewegen 2024 — methodiekrapport alleen op aanvraagRebel & Mulier Instituut / Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2024 Nog niet geverifieerd
- SPRINTS: Sports Pricing Research to INcrease The Sport participation (2024-2027)HAN / Radboud / Mulier Instituut (ZonMw MOOI in Beweging), 2024 Nog niet geverifieerd
- Effectiveness of the Children's Fitness Tax Credit: A scoping reviewSpence JC, Mangan A, Sivak A (Canadian Journal of Public Health 115(2):356-366), 2024 Nog niet geverifieerd
- SROI van sport en bewegen. Een update met data uit 2022 (Toelichting SROI update 2024)Kenniscentrum Sport & Bewegen (in overleg met Rebel; methode Rebel & Mulier Instituut 2022; baten Ecorys 2021), 2024
Origineel gecontroleerd
Volledige pdf (17 p.) gelezen via pdftotext op 7-10-2026; tabel 1 (kosten, p.5), tabel 2 (opbrengsten, p.10), par. 3.1-3.2, 4, 4.2 en 5 nagerekend (kosten en baten tellen op tot 10.538 en 29.125; 29.125/10.538 = 2,764). Infographic (source 194) naast gelegd. Openbare vindplaats op de KCSB-site gecontroleerd: document staat er als 'op aanvraag'. (door scientist, 7-10-2026) - Nieuwe sportwet op komstGemeente.nu, 2023 Nog niet geverifieerd
- Impact van scenario's voor sport en bewegen op gezondheid en zorgkostenVan Giessen et al., RIVM, 2022 Nog niet geverifieerd
- SROI sport en bewegen 2022: wat is het maatschappelijk rendement van sport en bewegen? (rapport, data 2020)Rebel & Mulier Instituut i.o.v. Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2022
Origineel gecontroleerd
PDF zelf gelezen 10-10-2026 (p. 16-17, 23). (door scientist, 10-10-2026) - De sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen (Ecorys SEW 2021)Peters, Gerretsen, Geijsen (Ecorys) i.o.v. Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2021 Nog niet geverifieerd
- Effects of the Active Kids voucher program on children and adolescents' physical activity: a natural experiment evaluating a state-wide interventionFoley BC, Owen KB, Bauman AE, Bellew W, Reece LJ (BMC Public Health 21:22), 2021 Nog niet geverifieerd
- De Social Return On Investment (SROI) van sport en bewegen (rapport 2019, data 2017)Rebel & Mulier Instituut i.o.v. Kenniscentrum Sport, 2019
Origineel gecontroleerd
PDF zelf gelezen 10-10-2026 (hoofdstuk 5). (door scientist, 10-10-2026)
Datapunten
- Nederlanders die voldoen aan de beweegrichtlijnen (%) Betrouwbaarheid hoog (90/100)
- Laagopgeleiden die voldoen aan beweegrichtlijnen (%) Betrouwbaarheid hoog (85/100)
- Hoogopgeleiden die voldoen aan beweegrichtlijnen (%) Betrouwbaarheid hoog (85/100)
- Sterfgevallen door lichamelijke inactiviteit (per jaar) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- Zorguitgaven toe te schrijven aan inactiviteit (EUR/jaar) Betrouwbaarheid middel (75/100)
- Nederlanders die sport te duur vinden (%) Betrouwbaarheid middel (75/100)
- Huishoudens onder modaal die sport te duur vinden (%) Betrouwbaarheid middel (75/100)
- Lage inkomens die vaker zouden sporten bij gratis aanbod (%) Betrouwbaarheid middel (65/100)
- SROI sport en bewegen (opbrengst per euro) Betrouwbaarheid middel (75/100)
- Netto gemeentelijke sportuitgaven (EUR/jaar) Betrouwbaarheid middel (75/100)
- Kinderen geholpen door Jeugdfonds Sport & Cultuur (per jaar) Betrouwbaarheid hoog (90/100)
- Extra levensjaren in 2040 bij 75% voldoen beweegrichtlijn Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- Netto zorgkosten cumulatief 2019-2040 bij 75%-scenario (EUR) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- Voorgesteld sporttegoed per jongere tot 23 jaar (EUR/jaar) Betrouwbaarheid hoog (95/100)
- Jongeren 0 t/m 22 jaar NL (1-1-2026) Betrouwbaarheid hoog (95/100)
- Waadhoeke Gratis Aktyf: activatiegraad voucher (%) Betrouwbaarheid laag (40/100)
- SROI kostenopbouw sport/bewegen 2022 (EUR mld) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- SROI opbrengstopbouw sport/bewegen 2022 (EUR mld) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- ZIN referentiewaarde per QALY (EUR) Betrouwbaarheid hoog (95/100)
- Illustratieve monetarisering RIVM +19000 LY in 2040 Betrouwbaarheid laag (45/100)
- Gap: geen gemeten landelijk deeleffect sportpas Betrouwbaarheid hoog (95/100)
- Gap: geen euro gezondheidswinst per extra sporter Betrouwbaarheid hoog (95/100)
- Gap: gederfde gemeentelijke sportinkomsten bij tarief draagkracht Betrouwbaarheid hoog (95/100)
- Sportwet-contouren: status juni 2026 (kwalitatief) Betrouwbaarheid hoog (90/100)
- Gemeentelijke sportinkomsten (CBS Iv3 / Mulier) Betrouwbaarheid hoog (90/100)
- Gemeentelijke sportinkomsten uit huur 2023 Betrouwbaarheid hoog (90/100)
- Ecorys SEW: lifetime waarde voldoen aan beweegrichtlijn Betrouwbaarheid middel (75/100)
- Minimaregeling sport jeugd: gemiddelde max-vergoeding Betrouwbaarheid hoog (85/100)
- Afstand tot sportterrein, Nederland (VEROUDERD, peiljaar 2017) Betrouwbaarheid middel (60/100)
- Overgewicht bij volwassenen, Nederland (Regionale Monitor BW) Betrouwbaarheid hoog (90/100)
- Waadhoeke sportpas: vooraf inactieven als aandeel van gebruikers en doelgroep (t/m apr 2026) Betrouwbaarheid middel (70/100) Eigen afleiding
- Active Kids (NSW) voucher: dagen/week voldoen aan beweegnorm bij gebruikers, voor en 6 mnd na Betrouwbaarheid middel (60/100)
- Active Kids (NSW): populatie-aandeel dat voldoet aan beweegnorm 2017 vs 2022 Betrouwbaarheid middel (70/100)
- Canada Children's Fitness Tax Credit: aandeel bevindingen zonder/met beperkt effect Betrouwbaarheid middel (75/100)
- SROI sport en bewegen 2022: opbrengsten 2,76 x de kosten (bandbreedte 1,87-3,66) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- SROI 2022: publieke kosten sport en bewegen (Rijk + gemeenten) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- SROI 2022: private kosten sport (verenigingen, zwembaden, commercieel, benodigdheden) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- SROI 2022: vrijwilligerswerk in de sport, zowel kosten als opbrengst Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- SROI 2022: waarde van voldoen aan de beweegrichtlijnen (jongeren, volwassenen, ouderen) Betrouwbaarheid hoog (80/100)
- SROI 2022: opslag voor bewegen onder de beweegrichtlijn Betrouwbaarheid middel (60/100)
- SROI 2022: opbrengsten naar categorie (gezondheid, arbeid, sociaal, vrijwilligers) Betrouwbaarheid middel (75/100)
- SROI 2022 inclusief kosten fiets- en wandelinfrastructuur: 2,38 Betrouwbaarheid hoog (80/100)