“The economy is an outcome of what we do.” Met die zin opent econoom Mariana Mazzucato (University College London) een gesprek met Krishnan Guru-Murthy in Ways to Change the World van Channel 4 News. Hoe je de overheid bestuurt, hoe je bedrijven bestuurt en hoe je de samenwerking tussen die twee inricht, bepaalt volgens haar wat voor economie je krijgt. Een overheid die alleen achter problemen aan loopt en bedrijven subsidies en garanties geeft die wel de winst verhogen maar niet de investeringen, levert een slechte economie op.
Voor Burgerplatform raakt dat de kern. Economie is niet in de eerste plaats geld of bbp. Economie is wat mensen voor elkaar doen: zorgen, lesgeven, bouwen, voedsel verbouwen, muziek maken, een buurt draaiende houden. Geld is een hulpmiddel om dat te organiseren, geen doel op zich.
Stop met sturen op geld alleen
Wie economie gelijkstelt aan geld, maakt verkeerde keuzes. Mazzucato wijst op Londen, waar een golf van steekincidenten volgens haar geen toeval was na bezuinigingen op jongerenwerk, bibliotheken, naschoolse opvang en geestelijke gezondheidszorg. “Het kost meer om de rommel later op te ruimen dan om het goede nu te financieren”, zegt ze. Een bezuiniging die op de begroting van het ene ministerie iets oplevert, kost elders vaak meer: bij politie, justitie, zorg of jeugdhulp. Omdat elk ministerie zijn eigen potje bewaakt, ziet niemand die rekening.
Hetzelfde geldt voor kennis. “Geld komt en gaat, maar organisatorisch vermogen niet”, zegt Mazzucato. Wie kernkennis uitbesteedt aan adviesbureaus, raakt die kwijt. Het kan volgens haar tientallen jaren duren om een afgebroken publieke organisatie weer op te bouwen (zie ook Hoe de consultant-industrie de overheid dom maakt). Stop daarom eerst met bezuinigingen en uitbesteding die op papier geld besparen, maar maatschappelijk meer kosten.
De bron: waardeer wat mensen doen, niet alleen wat het opbrengt
Veel van wat mensen voor elkaar doen, telt in het bbp niet mee: mantelzorg, vrijwilligerswerk, opvoeden, een vereniging draaiende houden. Tegelijk hangt ons inkomen bijna volledig af van de marktwaarde van betaald werk. Burgerplatform pleit ervoor inkomen deels los te koppelen van de economische waarde van werk, zeker nu AI veel werk kan overnemen (zie AI geeft ons tijd terug, als de politiek de opbrengst eerlijk verdeelt). Dan krijgen mensen tijd en zekerheid voor het werk dat de samenleving draagt.
Mazzucato pleit er ook voor net zo goed te praten over de richting van groei als over de snelheid ervan. Ze noemt Zweden, waar schoolmaaltijden gezond, lekker en duurzaam moeten zijn, als onderdeel van een fossielvrije verzorgingsstaat. Zo’n doel verandert de hele toeleveringsketen erachter.
Herstel: laat geld de waarde volgen
Hoe weet je wat werkelijk waarde heeft? Met een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) die brede welvaart meet: gezondheid, natuur, sociale samenhang en bestaanszekerheid, nu en later. Het Fonds Brede Welvaart, een initiatief van Burgerplatform, gebruikt die methode om geld te laten gaan naar wat het meeste oplevert voor mensen en natuur (zie Het Fonds Brede Welvaart pakt het anders aan). Zo’n analyse doorbreekt de verkokering. Als blijkt dat een euro voor jongerenwerk meer oplevert dan een euro voor politie en justitie achteraf, kan het geld over de grenzen van ministeries heen worden verschoven naar waar het het meeste doet.
Zo ontstaat stap voor stap een voorstelbare toekomst waarin de economie weer dient waarvoor ze bedoeld is: goed leven voor iedereen, binnen de grenzen van de aarde. Op Truetopia werken we dat toekomstbeeld uit. Economie is wat we doen. Laten we dan ook kiezen wat we willen doen.
Aanleiding: Channel 4 News, ‘“The consulting industry has infantilised government” - Mariana Mazzucato on taking back control’, Ways to Change the World, YouTube (17 maart 2023). Citaten vertaald op basis van de Engelse ondertiteling. Zie ook: M. Mazzucato en R. Collington, The Big Con. Foto: Simon Fraser University - Communications & Marketing, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.
