De Tweede Kamer sprak op 12 oktober over de wet die de nieuwe Europese richtlijn tegen milieucriminaliteit in Nederlands recht omzet, meldt BijzonderStrafrecht.nl. De richtlijn had uiterlijk 21 mei 2026 moeten zijn ingevoerd. Kamerleden Sjoukje van Oosterhout en Songül Mutluer van GroenLinks-PvdA dienden twee moties in, schrijft Van Oosterhout op LinkedIn: het OM moet vervuilers vaker strafrechtelijk aanpakken en hun winst afpakken, en het kabinet moet in kaart brengen hoeveel schade meer opsporing en handhaving kan voorkomen.
3 miljoen tegenover 4 miljard
Van Oosterhout zet "drie miljoen" van het kabinet tegenover "minstens 4 miljard euro" schade per jaar. Beide cijfers bestaan, maar vragen uitleg. De 3 miljoen is volgens de beslisnota bij het wetsvoorstel structureel beschikbaar vanaf 2026 voor de uitvoering van deze richtlijn: kennis bij opsporing, vervolging en rechtspraak, een gespecialiseerd politieteam, statistiek en de Strategische Milieukamer. Het is dus extra geld voor deze wet, niet het totale budget voor de aanpak van milieucriminaliteit. De 4 miljard staat in een motie van Kamerlid Hagen uit 2021, die tegelijk vaststelde dat de omvang van het probleem "onvoldoende inzichtelijk" is. Een nieuwere officiële schatting vond Burgerplatform niet.
Burgerplatform-visie: wie op toezicht bezuinigt, betaalt later
Dit debat staat niet op zichzelf.
De documentaire Beerput Nederland liet zien hoe het toezicht op chemisch afval tekortschoot, zie Beerput Nederland en de Omgevingswet. In 2021 concludeerde de commissie-Van Aartsen in het rapport 'Om de leefomgeving' dat het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving niet goed functioneert. Veel omgevingsdiensten zijn volgens de commissie niet robuust genoeg, onder meer door een te kleine schaal en financiering per product. Volgens de minister in haar reactie stelde de commissie vast dat daardoor vermijdbare schade ontstaat en dat mensen, middelen en taken niet in balans zijn. De Inspectie Leefomgeving en Transport heeft door taakstellingen voor 2025-2029 minder budget en zegt dat haar toezicht daardoor "niet overal even intensief" zal zijn. In haar jaarplan 2027 noemt zij onder meer drinkwater, legionella en opsporing als onderwerpen waar ze minder op inzet.
Bij de Belastingdienst stelde de Algemene Rekenkamer in 2024 een tekort van 1.000 fte in de invordering vast. Daardoor werden na een dwangbevel nauwelijks nog dwangmaatregelen genomen. Volgens oud-invorderaar Jasper Graaff moet de dienst bovendien 280 miljoen euro per jaar bezuinigen, zie Oud-invorderaar Jasper Graaff: Belastingdienst laat miljarden liggen.
Burgerplatform concludeert uit deze feiten dat bezuinigingen op handhaving en op de Belastingdienst het vermogen van de overheid aantasten om regels te handhaven en geld te innen. Of dat de bedoeling is, laten de openbare stukken niet zien; het effect wel. Een toezichthouder of invorderaar die er niet is, kost op papier niets, maar de rekening komt later: in milieuschade, gemiste belasting en herstel dat de samenleving betaalt.
Stop, bron, herstel
Stop. Burgerplatform vindt dat vervuilers niet mogen verdienen aan milieuschade die de samenleving betaalt, als belastingbetaler, drinkwaterklant of patiënt.
Bron. Breng eerst goed in kaart hoe groot de schade is; daar vroeg de Kamer in 2021 al om. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan laten zien wat extra opsporing en handhaving opleveren.
Herstel. Laat de vervuiler betalen voor herstel, zie Helmond ruimt PFAS op met belastinggeld.
Foto: The wub, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
