Het Amerikaanse ministerie van Financiën (OFAC) heeft het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag op 9 oktober 2026 als organisatie op de sanctielijst gezet, op grond van Executive Order 14203 src:1899 src:1901. Eerder stonden al rechters, aanklagers en medewerkers van het hof op die lijst. Een algemene vergunning staat tot 7 april 2027 transacties toe om het hof draaiende te houden; daarna moeten leveranciers die onder Amerikaanse rechtsmacht vallen hun diensten staken src:1899 src:1914. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio schreef bij het besluit dat de VS het hof "brick by brick" zullen ontmantelen als de lidstaten het niet intomen src:1900.
Huisbank ABN Amro komt daardoor klem te zitten src:1904 src:1905 src:1906 src:1907. De bank zegt zich "altijd aan de geldende wet- en regelgeving" te houden en geeft verder geen toelichting src:1898. Verzekeraar Axa beëindigde al per 1 oktober de zorgverzekering van het personeel van het hof src:1905. Volgens NRC zijn ook andere leveranciers gestopt, en bracht het hof zijn afhankelijkheid van Amerikaanse IT terug van 92 naar 46 procent src:1898.
Wie bepaalt wat ABN Amro mag?
De Staat bezat begin oktober via NLFI 20,7 procent van ABN Amro. Op 7 oktober kondigde NLFI een handelsplan aan dat dat belang terugbrengt tot 10,5 procent src:1908 src:1910. NLFI houdt de aandelen namens de minister van Financiën en oefent de aandeelhoudersrechten uit. De afspraken met de bank liggen vast in een relationship agreement uit 2015, die NLFI vooral informatierechten geeft en vervalt zodra het belang onder 10 procent komt src:1909. De Staat bemoeit zich niet met de dagelijkse bedrijfsvoering, en dus ook niet met de vraag welke klanten de bank bedient.
Het toezicht ligt bij de Europese Centrale Bank, samen met De Nederlandsche Bank. Toezichthouders kijken naar soliditeit en risicobeheersing, niet naar politieke klantkeuzes. Volgens NRC overleggen de ministeries van Financiën en Buitenlandse Zaken met DNB en de ECB over de positie van de bank src:1898.
ABN Amro heeft een Amerikaanse tak, ABN Amro Clearing, die onmisbaar is voor de bank src:1904 src:1907. BNP Paribas betaalde in 2014 bijna 9 miljard dollar wegens het overtreden van Amerikaanse sancties src:1905.
Helpt het als de rekening in euro loopt?
Deels. Betalingen in euro tussen Europese rekeningen lopen niet via het Amerikaanse dollarsysteem. Daarmee valt één aangrijpingspunt weg, maar niet het hele risico.
De Executive Order kent een sanctiegrond voor buitenlandse partijen. Artikel 1(a)(ii)(B) maakt het mogelijk iedere niet-Amerikaanse persoon of organisatie op de lijst te zetten die financiële, materiële of technologische steun, goederen of diensten levert aan een gesanctioneerde persoon src:1902. Het Strafhof staat sinds 9 oktober zelf op de lijst. Bankdiensten aan het hof kunnen dus onder die grond vallen, in welke munt dan ook. De Amerikaanse sanctieregels rekenen geld en "any other transmission of value" uitdrukkelijk tot steun src:1903. Of Washington die grond tegen een Europese bank gebruikt, is een politiek besluit; dat het kan, staat in de tekst.
Een plaatsing op de lijst zou de hele bank raken, niet alleen de rekening van het hof. Amerikaanse partijen moeten dan alle bezittingen en transacties van de bank blokkeren die onder hun rechtsmacht vallen. Aanknopingspunten zijn de Amerikaanse vestiging ABN Amro Clearing, correspondentbanken in de VS voor dollarbetalingen van andere klanten, Amerikaanse kaartnetwerken, Amerikaanse cloud- en softwareleveranciers en Amerikaanse beleggers. Om die reden verwacht sanctieadvocaat Yvo Amar dat de bank de sancties zal naleven src:1898.
Het Europese instrument
De EU heeft sinds 1996 een blokkeringsverordening, Verordening 2271/96 src:1911. Die verbiedt Europese bedrijven te voldoen aan de buitenlandse sanctiewetten in de bijlage, maakt buitenlandse vonnissen op grond daarvan in de EU onwerkzaam en geeft recht op schadevergoeding. De bijlage bevat nu alleen Amerikaanse maatregelen tegen Cuba en Iran; de ICC-sancties staan er niet in src:1912. De Europese Commissie kan de bijlage uitbreiden met een gedelegeerde handeling, zoals in 2018 bij Iran. Een woordvoerder van de Commissie zei op 19 oktober dat activering op tafel ligt, zonder besluit of datum, en dat Nederland een leidende rol heeft bij praktische oplossingen src:1913. De commissie Buitenlandse Zaken van het Europees Parlement stemde dezelfde dag met 50 tegen 18 stemmen, bij 4 onthoudingen, voor een rapport dat oproept tot activering src:1914. Ook de Coalition for the ICC vraagt erom src:1915. De EU sprak op 10 oktober haar steun uit voor het hof src:1916.
Activering is geen garantie voor de bank. ABN Amro zou dan tussen twee rechtsregels staan: volgt de bank Washington, dan overtreedt zij Europees recht, en andersom. Ontheffing bij de Commissie is mogelijk, maar alleen bij uitzondering src:1912.
Duiding Burgerplatform
Nederland is gastland van het Strafhof en heeft zich verplicht het hof te laten functioneren. Deze zaak laat zien hoe sterk de Europese financiële en digitale infrastructuur afhangt van de VS. Voor betalingsverkeer bestaan Europese bouwstenen, zoals de digitale euro en Europese betaalsystemen, zie art:1773. Dat sancties een machtsmiddel zijn, beschreven we eerder bij Rusland, zie art:1799. Open vragen voor het kabinet: zet Nederland zich in Brussel in voor activering van de blokkeringsverordening, met bescherming voor de bedrijven die dan klem zitten? Kan een publieke of Europese instelling het betalingsverkeer van het hof overnemen? En welke afwegingen spelen bij de terughoudende Nederlandse opstelling, vergeleken met Frankrijk en België? Dat blijft een open vraag.
