Pesticiden
Pesticiden zijn niet nodig. Dat heeft de biologische methode wel aangetoond. We hebben het eigenlijk altijd zo gedaan. Totdat de landbouw via industriemethoden werd hervormd.
-
23362 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
Pesticiden: aangetoonde blootstelling omwonenden, plausibel gezondheidsrisico, gestagneerde milieudoelen
Ondanks een dalende afzet van gewasbeschermingsmiddelen (7,5 mln kg werkzame stof in 2023, 31% van 2011, CBS/CLO) daalt het werkelijke gebruik minder hard (structureel ~50% van de afzet) en groeit het areaal intensief bespoten teelten. RIVM meet bij omwonenden (30% van de bevolking woont <250m van landbouwgrond) verhoogde blootstelling: 10x hogere luchtconcentraties, 5x hoger huisstof, en detectie van meerdere stoffen (o.a. chloorprofam 82%) in urine. RIVM noemt het verband tussen gewasbeschermingsmiddelen en neurodegeneratieve ziekten (Parkinson) 'plausibel', zonder dat er een Nederlands kwantitatief risicocijfer (odds ratio) beschikbaar is. Waterkwaliteitsdoelen (Gezonde Groei, Duurzame Oogst: 90% reductie normoverschrijding) zijn niet gehaald; het ecologisch risico concentreert zich in 3 insecticiden die 90% van het risico vormen bij 0,1% van het verbruiksvolume.
Het toelatingsstelsel toetst per werkzame stof op basis van 'veilig tenzij schadelijkheid bewezen' in plaats van het grondwettelijk beschikbare voorzorgbeginsel; de bewijslast ligt hiermee feitelijk bij de samenleving. Er is geen wettelijk instrument dat producenten van pesticiden laat meebetalen aan de milieu- en (potentiele) gezondheidsschade (geen producentenverantwoordelijkheid, in tegenstelling tot bijvoorbeeld verpakkingen). Daarnaast schiet de handhaving van bestaande voorschriften structureel tekort (zie Analysis Handhaving milieuwetten, subject 78), waardoor zelfs de huidige, niet-voorzorgsgerichte norm onvoldoende wordt gecontroleerd.
Het dossier
Zowel de Europese Autoriteit Voedselveiligheid (EFSA) als het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) erkennen dat de risico's nog onvoldoende helder zijn maar passen het voorzorgbeginsel niet toe.
De minister van Landbouw heeft de wettelijke bevoegdheid om op grond van het voorzorgsbeginsel het gebruik van bepaalde pesticiden te verbieden. Daarvoor hoeft de schadelijkheid niet bewezen te worden, een vermoeden is voldoende en zelfs dat is de vraag. De kern van psticiden is immers dat het de cellen aantast van insecten en schimmels. Het is dus vergif 'by design'.
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- STOP: geen TFA-vormende PFAS-gewasbeschermingsmiddelen meer in grondwaterbeschermingsgebiedenVerbied het gebruik van PFAS-houdende (TFA-vormende) gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden, via gebruiksvoorschriften bij de toelating (Ctgb) en een expliciet verbod onder de Omgevingswet (provincies/Rijk), vooruitlopend op de Europese en Ctgb-herbeoordeling. Stopmaatregel (RuleId 10): de instroom van TFA in de bronnen van twee derde van het drinkwater stopt eerst.
- STOP: versnelde nationale uitfasering TFA-vormende PFAS-gewasbeschermingsmiddelen naar Deens voorbeeldTrek de toelating in van middelen op basis van werkzame stoffen waarvan TFA-vorming en uitspoeling boven 0,1 ug/l aannemelijk is, zoals Denemarken in 2025 deed (33 middelen, 6 werkzame stoffen). Neem flonicamid (in DK verboden, ca. 9% van het NL-volume) mee, en beperk de respijttermijn na intrekking. Stopmaatregel (RuleId 10).
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- BRON: verplichte TFA-vormingsdata en cumulatietoets voor alle PFAS-gewasbeschermingsmiddelenVerplicht toelatinghouders om voor alle PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen binnen een vaste termijn gegevens over TFA-vorming aan te leveren (nu is 60% van de toegelaten PFAS-middelen niet beoordeeld). Maak cumulatie van hetzelfde afbraakproduct uit meerdere middelen en actuele grondwatermetingen onderdeel van de toelatingstoets. Bronmaatregel (RuleId 10).
- BRON: omschakelsteun en versnelde toelating van alternatieven voor PFAS-gewasbeschermingsmiddelenOndersteun telers die PFAS-middelen uitfaseren met kennis, investeringssteun en versnelde toelating van groene (laag-risico) alternatieven, zodat de stopmaatregelen uitvoerbaar zijn zonder dat teelten onbeschermd raken. Bronmaatregel (RuleId 10). CONCEPT: bedragen en effecten nog niet onderbouwd.
Overige maatregelen
- Omkeer de bewijslast: voorzorgbeginsel bij toelating van pesticidenVerbied bestrijdingsmiddelen zodra er een gerede aanwijzing van schadelijkheid is, tenzij de producent onomstotelijk de veiligheid aantoont - in plaats van omgekeerd. Herstelt het grondwettelijk beschikbare voorzorgbeginsel dat de minister van Landbouw nu niet gebruikt.
- Producentenverantwoordelijkheid pesticiden: giftigheidsheffing en kostenverhaalVoer een wettelijke producentenverantwoordelijkheid in voor bestrijdingsmiddelen: een differentiele heffing naar giftigheid (indicatie PAN-NL: EUR 25/kg, EUR 200/kg voor insecticiden) die in een geoormerkt compartiment van het Chemie-fonds vloeit, plus verhaalsrecht voor aantoonbare milieu- en gezondheidsschade. CONCEPT tot MKBA-doorrekening.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
https://burgerplatform.nl/analysis/40Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Bronnen en documenten
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
