Zwartboek: nieuwe kolencentrales Eemshaven en Maasvlakte, 2007

13-10-2026 Burgerplatform zwartboek, bronnen in het artikel Zwartboek

Provincies Groningen en Zuid-Holland vergunden in 2007 en 2008 drie nieuwe kolencentrales; kabinet Balkenende IV vond ze aanvaardbaar mits capture ready. Kosten volgens bronnen: compensatie circa 709,6 miljoen, met SDE+-bijstook tot 3,6 miljard. Herstel: deels.

Dit zwartboekartikel reconstrueert een besluit en de gevolgen daarvan achteraf, op basis van openbare bronnen. Het is een politieke duiding naast de analyses van Burgerplatform. Bedragen staan er alleen in als een bron ze noemt.

Wie besloot

Vergunningen: Gedeputeerde Staten van Groningen (RWE Eemshaven, 11-12-2007) en van Zuid-Holland (E.ON, nu Uniper, en Electrabel, nu Engie en later Onyx, Maasvlakte 2008); Nb-wetvergunning minister van LNV (14-8-2008). Kabinetsbeleid: Jacqueline Cramer, minister van VROM, en Maria van der Hoeven, minister van EZ; partij: Kabinet: CDA (Van der Hoeven, LNV-minister Verburg), PvdA (Cramer); provincies: colleges van GS; coalitie: Balkenende IV: CDA, PvdA, ChristenUnie.

Vastgelegd door: Raad van State 2009 en 2011 (vergunningen); Kamerstuk 28240 nr. 77 en Aanhangsel 2006-2007 nr. 2001 (kabinetslijn capture ready).

Nuance: Het Rijk verleende geen bouwbesluit: de milieuvergunningen kwamen van de provincies. Het kabinet Balkenende IV vond nieuwe centrales aanvaardbaar mits capture ready en met inzet op CCS en biomassa. De Raad van State vernietigde in 2011 de Nb-wetvergunningen voor Eemshaven; de centrales zijn later toch in bedrijf gegaan. Balkenende III speelde in de gebruikte bronnen geen rol.

Wat was de bedoeling?

Volgens de bronnen: Volgens het kabinet: nieuwe centrales capture ready, zodat CCS later goedkoop kan worden toegevoegd; bedrijven zegden investeringen in CCS toe mits de overheid voorwaarden schiep. Circa 4.900 MW nieuwe kolen-biomassacentrales gepland, waardoor oudere centrales zouden sluiten (Sectorakkoord Energie 2008 tot 2020).

Vergunningen en klimaattoets

Vergunningen zonder klimaattoets: de Wet milieubeheer schreef voor dat de provincie rekening houdt met het voor haar geldende milieubeleidsplan, artikel 8.8 lid 2, een afweging en geen weigeringsgrond. Artikel 8.13a sloot sinds de emissiehandel van 2005 CO2-eisen in de vergunning uit. Klimaatbezwaren van Greenpeace en milieuorganisaties strandden daarop, Raad van State 7-12-2011, ECLI:NL:RVS:2011:BU6360. De natuurtoetsing schoot wel tekort: de Nb-wetvergunningen voor de Maasvlakte werden in 2011 en 2013 vernietigd. Groningen wilde de centrale graag binnenhalen, PS-besluit 31-1-2007 en reconstructie RTV Noord en Dagblad van het Noorden 2012. Overstap: Dig Istha, tot 2009 woordvoerder en communicatiedirecteur van minister Cramer bij VROM, trad in januari 2009 in dienst van RWE Nederland als directeur corporate affairs, ruim een jaar na de milieuvergunning van 11-12-2007, volgens Adformatie en GIC. Er is geen bron dat hij het besluit van 2007 heeft beinvloed. Visie Burgerplatform: wetgever en kabinet kozen ervoor klimaat buiten de vergunning te houden; dat was beleid, geen onvermijdelijkheid. Volgens de Klimaatcoalitie vormden RWE en Essent sinds 2002 met wetenschappers van het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht een netwerk dat de handel in biomassa en de subsidies daarvoor mogelijk maakte; zij wijst onder meer op de duurzaamheidscriteria voor biomassa uit 2006 van de commissie onder leiding van Jacqueline Cramer, voordat zij minister werd. Gerelateerd: artikel 2169 en documentaire Klimaatcoalitie, artikel 601.

Welke schade

CCS bij deze centrales is in de gebruikte bronnen niet gerealiseerd. De Wet verbod op kolen (11-12-2019) verbiedt kolen voor elektriciteit, voor centrales met een rendement van 44 procent of meer vanaf 2030. Een productiebeperking tot 35 procent CO2 voor 2022 tot 2024 werd in juni 2022 door de gascrisis opgeschort en met terugwerkende kracht ingetrokken. Nadeelcompensatie productiebeperking: RWE 331,8 miljoen en Uniper 165,3 miljoen (onder voorbehoud staatssteunoordeel EU). Onyx kreeg een sluitingssubsidie van maximaal 238,8 miljoen, in de praktijk circa 212,5 miljoen, voor circa 3 Mton CO2 per jaar. Compensatie voor Onyx wegens de productiebeperking werd afgewezen; de rechtbank Rotterdam vernietigde die afwijzing in 2026. RWE en Uniper begonnen ICSID-arbitrage op grond van het Energiehandvest; Uniper trok in december 2022 in (voorwaarde Duitse steun), RWE in oktober 2023. De rechtbank Den Haag wees hun schadeclaims in 2022 af; hoger beroep liep nog. SDE+-subsidie voor bij- en meestook van biomassa in kolencentrales: in 2016 circa 3,6 miljard beschikt, waarvan 930 miljoen voor RWE Eemshaven.

Maatschappelijk: CO2-uitstoot van de drie centrales samen: schatting ontbreekt in de gebruikte bronnen (alleen Onyx circa 3 Mton per jaar). Biomassabijstook is maatschappelijk omstreden (Zembla, KNAW-onderzoekers).

Wat kostte het

Ondergrens: compensatie RWE 331,8 + Uniper 165,3 + Onyx circa 212,5 = circa 709,6 miljoen. Bovengrens: plus 3,6 miljard SDE+-beschikkingen voor bijstook (2016; maximaal, uitbetaling afhankelijk van energieprijzen; de minister raamde circa 3 miljard). Proceskosten ICSID en de claimbedragen zijn niet gecontroleerd: schatting ontbreekt. CO2-schade is niet in geld uitgedrukt.

Is het hersteld

deels. Kolenverbod per 2030; Onyx gesloten met sluitingssubsidie; ICSID-zaken ingetrokken; nationale procedures en Onyx-compensatie lopen nog.

Wat volgde eruit

Nieuwe kolencentrales oorzaak Klimaat en CO2: Kolenverbod ingevoerd omdat CO2-reductie bij kolencentrales nodig is; Onyx alleen al circa 3 Mton CO2 per jaar (kst-32813-936). Bron: bron.
Klimaat en CO2 verzwakt Nieuwe kolencentrales: Urgenda-vonnis en klimaatdoelen leidden tot productiebeperking en sluitingssubsidie, met compensatie ten laste van de Staat. Bron: bron.
Hypothese, zonder bron: Nieuwe kolencentrales en Vertrouwen in de overheid. Hypothese: claims en compensaties aan energiebedrijven raken het vertrouwen. Geen bron.

Zie ook de reconstructie van de polycrisis.

Stop, bron, herstel

Stop. De kolencentrales stoppen uiterlijk in 2030 door het kolenverbod.

Bron. Toets nieuwe vergunningen voor grote installaties vooraf op klimaatgevolgen.

Herstel. Voorkom nieuwe compensatie aan energiebedrijven door heldere regels vooraf. Een MKBA achteraf kan de kosten van compensatie, subsidie en uitstoot tegen elkaar zetten.

Bronnen

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen

pageviews: 9

tinyurl: link